O PRIMEIRO XORNAL EN GALEGO

140 anos de “O Tío Marcos d’A Portela”

140 anos de “O Tío Marcos d’A Portela”

Cúmprense 140 anos da publicación do primeiro xornal escrito integramente en galego, O Tío Marcos d’A Portela. Publicado en Ourense, o periódico foi fundado por Valentín Lamas Carvajal e supuxo un avance decisivo no impulso da prensa escrita na nosa lingua.


O 7 de febreiro de 1876 saía á rúa o primeiro número do periódico O Tío Marcos d’A Portela, o primeiro escrito integramente en galego. Comezou tendo unha periodicidade quincenal, mais en poucos meses pasou a ser semanal. Así continuou até a súa derradeira etapa, na que volveu saír cada 15 días.

A súa popularidade na época fixo que se acadasen tiraxes de até 4.000 exemplares, que foron vendidos nas feiras e mediante subscricións tanto na Galiza como alén do Atlántico. Xermolaba así unha escola de xornalismo galego que tivo repercusión en todo o país.

O impulsor e director dos primeiros números de O Tío Marcos d’A Portela foi Valentín Lamas Carvajal, quen tamén dirixiu El Heraldo gallego e El Eco. Lamas Carvajal foi o autor do Catecismo do labrego, que publicou en 1888 en O Tío Marcos d’a Portela. Un ano após, editouno nun volume independente na imprenta de El Eco e recolleu un suceso memorábel. Foi un dos libros máis lidos, editados e recitados da literatura galega.

As tres épocas do xornal

A primeira das etapas comezou o 7 de febreiro de 1876, coa saída do Parrafeo Primeiro. Producíronse algunhas interrupcións até o ano 1880. Foi en 1883 cando comezou a segunda época do semanario, que durou até decembro de 1889 e cuxa principal característica foi a introdución da publicidade en galego. Após dunha longa ausencia, O Tío Marcos d’A Portela volveu saír entre febreiro de 1917 e xullo de 1919 baixo a Dirección de Xavier Prado e mais as Irmandades da Fala de Ourense. Entre os colaboradores desta derradeira época, na que o xornal rexurdiu como voceiro da Irmandades de Ourense, atopábanse López Abente, Losada Diéguez ou Manuel Lugrís.

En total, publicáronse perto de 500 Parrafeos, un número que fixo do xornal a cabeceira máis duradeira da primeira etapa da prensa en galego. A temática centrouse, fundamentalmente, na literatura culta e popular, aínda que tamén se fixo eco das noticias da actualidade. Cun ton reivindicativo, o periódico deulle voz á defensa das clases populares, do galego e da Galiza. Foi contestatario cos abusos do poder e co caciquismo e denunciou as causas da emigración e da fame.

Dan conta da liña reivindicativa de O Tío Marcos d’A Portela as verbas que recollía a súa cabeceira: “Os mandamentos do Marcos fora de eirexa son seis: facer a todos xustiza, non casarse con ninguén, falar o galego enxebre, cumprir co que manda a lei, loitar polo noso adianto con entusiasmo e con fe, vestir calzóns e monteira”.

Lamentabelmente, cando se cumpren 140 anos da publicación do primeiro xornal escrito integramente en galego, tan só fica un medio, Sermos Galiza, que recolle o testemuño daquel impulso á prensa en galego pola que traballou Valentín Lamas Carvajal.