GALIZA NO MAPA

O mapamundi de Noha

O mapamundi de Noha
Imaxe: Flickr do Instituto Gallaecia
Imaxe: Flickr do Instituto Gallaecia  

O mapamundi de Pirrus de Noha é unha das cartografías de referencia da Baixa Idade Media. O traballo, elaborado na península itálica á volta de 1414, sinala Galiza como unha realidade diferenciada no ámbito peninsular, deixando clara a conciencia da existencia dun reino galego con personalidade política propia no espazo europeo. Eis un extracto da peza publicada no semanario en papel número 339.


2É unha xeografía política moi precisa do mundo coñecido a comezos do século XV. O mapamundi de Pirrus de Noha é unha cartografía de 18x27, elaborada arredor de 1414 e incorporada como ilustración a unha edición da Coreografía de Pomponio Mela. A obra de Mela, escrita á volta da década dos 40 do primeiro século e redactada en tres volumes, recolle unha descrición de diversas áreas do imperio romano, significándose polo seu coñecemento das áreas da Hispania, Galia, Xermania, África, Asia e Arabia. O século XIV coñecerá unha redescuberta deste autor clásico que acadará unha grande difusión e influencia ao longo de todo o Rexurdimento.

A concepción cartográfica de Pirrus de Noha estará influída ao tempo pola obra de Ptolomeo e os portulanos da escola catalá. A produción de Ptolomeo volverá ser valorada en Occidente após a tradución de parte da súa obra ao latín en 1406, deixando pegada nalgúns dos máis importantes cartógrafos da época como Henricus Martellus ou Andrea Bianco, onde Galiza ocupou un lugar de destaque. Os mapas de Ptolomeo, impresionantes no seu alcance e detalle, serviron aos cartógrafos do século XV como metodoloxía para seguir mellorando os seus traballos pero tamén como punto de partida para facer as correccións necesarias nos seus traballos. Nese sentido os portulanos ofrecían unha información máis detallada para fixar os contornos das diferentes áreas costeiras e determinar as grandes liñas comerciais do momento.

O mapamundi de Pirrus de Noha tenta exclusivamente amosar o mundo coñecido sen especular sobre o que ficaba por explorar. A forma de sinalar os accidentes xeográficos, as montañas en marrón e con dentes de serra ou os mares pintados de azuis agás o vermello, semellan as de Ptolomeo, copiando dos portulanos cataláns as contornas das costas do Báltico, Escandinavia, ou o Caspio. A península ibérica aparece dividida en catro realidades políticas, que se corresponden con Portugalia, Ispania, Granada e Galiza, non aparecendo referenciada a área catalá. A semellanza do que vén acontecendo na práctica totalidade da cartografía ao longo de toda a Idade Media, Galiza e Ispania empréganse para designar realidades diferentes, pero a diferenza do que acontecía en séculos pasados esta xa non se utiliza para denominar a área musulmá, agora xa denominada como Granada.

[Podes ler a información íntegra no número 339 do semanario en papel Sermos Galiza, á venda na loxa e nos quiosques]