ÍNSUA E MARTÍNEZ INVESTIGAN A VIDA DOS VILAR PONTE

Reparar as biografías da nación

Reparar as biografías da nación
Foto de Antón Villar Ponte.
Foto de Antón Villar Ponte.  

Case 700 páxinas precisaron os ensaístas Emilio Xosé Ínsua e Xurxo Martínez González para daren conta da vida e da obra dos irmáns Vilar Ponte. “Queriamos saldar unha débeda da cultura galega con estes dous construtores da nación”, explica Ínsua (Viveiro, 1967) a Sermos Galiza. Común temos a patria. Biografía dos irmans Villar Ponte (Xerais, 2018) é o título da obra.
 


“O noso é un sistema cultural moi feble”, di, “e carecemos de biografías canónicas dos nosos persoeiros. Só agora comeza a corrixirse esta eiva”. As pescudas de María Xesús Lamas sobre Rosalía de Castro, de Xosé Ramón Barreiro sobre Murguía, de Xosé Luís Axeitos sobre Manuel Antonio ou a aínda inédita de Miguel Anxo Seixas sobre Castelao son os exemplos que cita.

Común temos a patria, que recolle o nome dun célebre verso de Celso Emilio Ferreiro, “quere ir nesa liña”. “Trátase de disponibilizar ensaios biográficos de maneira intencionalmente completa”, afirma, neste caso sobre dous irmáns cuxo “compromiso republicano, a súa lucidez sociolingüística ou o seu incansábel activismo cultural segue vixente”. “A súa existencia contén altas doses de exemplaridade e entrega”, engade.

RamonVillarPonte_foto_de-mozo

Figuras imprecindíbeis para comprender o galeguismo anterior á Guerra Civil, os labores de Antón e Ramón Vilar Ponte abranxen todos os campos. Da política institucional -Antón foi deputado dúas veces nas Cortes da República, a primeira pola ORGA en 1931 e a segunda, na Fronte Popular e adscrito ao Partido Galeguista, xa no 36- ao teatro, do xornalismo de combate e ilustración ao ensaísmo político.

“O seu activismo constante centrado na idea de construír é o que máis impresionante resulta”, admite Ínsua, “sempre argallando iniciativas, artellando respostas ás agresións”. Este “tándem brillante e eficaz” repartíase as tarefas. Antón Vilar Ponte prodigábase nos xornais e na construción dun teatro nacional de inspiración irlandesa. Ramón foi un dos máis inquedos pensadores do nacionalismo temperán: Doctrina nazonalista (1921), O sentimento nazonalista e o internazonalismo (1929), Historia sintética de Galicia (1927) ou Breviario da autonomía (1933).

Mais, a dicir do profesor Emilio Ínsua, a memoria dos Vilar Ponte ficaba nunha terra de ninguén. “Existiu unha especie de relato hexemónico emitido polo grupo Galaxia”, esténdese, “sobre as relacións entre cultura e política, que determina enormemente o achegamento á cultura. Cantas máis arestas ten un personaxe, máis afastados quedan dese relato”.  

común temos patria

“Antón é inasumíbel desde esa perspectiva culturalista. El foi un político”, anota. Arrimado ás fraccións máis á esquerda do galeguismo. O maior dos irmáns nacera en 1881 e morreu meses antes do alzamento fascista de 1936. Ramón, de 1890, sobreviviu á guerra e aínda que se envorca cara á cultura, insiste en que a achega da súa quinta, a Xeración do 36, “non é so culturalista”.

“Os Vilar Ponte non encaixan nese molde promovido por Galaxia. Como somos unha cultura minada, estas cousas perturban. Pero é unha obriga ética revelar todo, as zonas luminosas e as escuras”, apunta Ínsua. Para facelo, Martínez e el propio botaron man de tres fontes documentais principais: a Biblioteca do Parlamento de Galiza, onde, por mediación de Pilar García Negro, a filla máis nova de Ramón, Teresiña Vilar, depositou un enorme mangado de papeis; os fondos da Real Academia Galega, “moi desordenados pero impresionantes”, correspondentes a Antón; e mais a Fundación Penzol.

“Xurxo e mais eu xa tiñamos traballos sobre eles. El estudou moito a Ramón e eu, sobre todo a Antón”, conta sobre a elaboración de Común temos a patria, “máis que o acceso a fontes, para nós o difícil foi como dar conta da inmensidade de facetas dos Vilar Ponte nun tamaño accesíbel para a editorial”. Mondoñedo, Vigo, Compostela, Betanzos, A Coruña ou Ribadeo xa acolleron presentacións da biografía. Fica aínda por diante a de Gondomar, programada para o 11 de maio (na libraría LIbraira).

Nota: imaxe de Ramón Vilar Ponte e cuberta da biografía sobre os irmáns.



x