CRÍTICA DE CINEMA

'Van Gogh', por Andrés Castro

'Van Gogh', por Andrés Castro

Van Gogh deixa París por Arlés, unha pequena vila do sur de Francia cunha luz especial que lle produce a inspiración necesaria. Comeza pintar todo o que lle rodea, en parte, para fuxir dos seus propios pensamentos.


Ademais de ser director de cinema e guionista, Julian Schnabel tamén é pintor, un feito que propiciou o seu debut cinematográfico (en 1996) co biopic do pintor vangardista Jean-Michel Basquiat. Agora, na súa sexta longametraxe, aborda a vida de Vincent Van Gogh.

Non é a primeira, nin a última vez, que se fai un filme arredor da figura de Van Gogh. Sen ir máis lonxe, a principios do ano pasado, podíamos ver nos cinemas esa obra faraónica de animación artesanal titulada Loving Vincent (Mellor Longametraxe de Animación nos Premios do Cinema Europeo). Tamén destaca a homenaxe que lle fixera Kurosawa en Os soños de Akira Kurosawa (1990) ou a interpretación portentosa de Kirk Douglas en O tolo do pelo vermello (1956), papel que lle proporcionara un Globo de Ouro a Mellor Actor de Drama e unha nomeación aos Óscar, que perdeu en favor de Yul Brynner por O rei e eu.

Willem Dafoe tamén quedou ás portas do Óscar (e xa van catro veces) pero si foi recoñecido no Festival de Venecia co máximo galardón á interpretación masculina. Impresionante a simbiose que acada coa personaxe. Abraiante a capacidade expresiva. Sen dúbida un dos actores co careto máis maleábel do planeta Hollywood. Xunto el Oscar Isaac na pel de Paul Gauguin, pintor co que mantivo unha tormentosa amizade, e unha morea de actores e actrices internacionais que interpretan outras personaxes que marcaron, en maior ou menor medida, a vida e obra do “tolo do pelo vermello”: Rupert Friend/Theo Van Gogh, Mathieu Amalric/Dr. Paul Gachet, Emmanuelle Seigner/Madamme Ginoux ou Mads Mikkelsen, un cura co que comparte unha conversa filosófica nunha escena, aparentemente moi simple nas formas (plano contra-plano), pero non no fondo, pois resalta de forma inmellorábel a psicoloxía interna do pintor holandés.

A historia comeza na época na que Van Gogh se traslada de París á pequena vila de Arlés, e remata na controvertida morte (en 1890). Xa adianto de antemán que segue a corrente, xa apuntada en Loving Vincent, que propón que o pintor holandés non se suicidou. Unha teoría que se une a outra que me gusta bastante máis: a de que Van Gogh tiña problemas de vista. Un feito que calquera pode intuír ao ver os seu cadros... sobre todo para quen é miope. A min pasoume de cativo cando vin por primeira vez “Noite estrelada sobre o Ródano”. Inmediatamente souben que o autor do cadro era miope pois plasmaba exactamente como eu miraba as luces cando me quitaba a gafas. Décadas despois atopo alguén que comparte esta teoría...

Non só miopía, Schnabel apunta varios problemas de visión. Desde o primeiro momento ten a idea de que o espectador vexa a través dos ollos de Van Gogh. Para elo utiliza unha realización xenerosa en planos subxectivos, con movementos de cámara torpes, dubitativos, como se fose unha realización amateur ou deixaran a cámara ao bolseiro. Nada máis lonxe. Son “fallos” premeditados cos que Schnabel procura que se transmita o desasosego e estado mental do pintor. A continuación xa se mete no campo visual con desenfoques, cambios de luz ou de ton imitando a cor dos cadros (que marabilla de amarelos) ou incluso con secuencias en branco e negro suxerindo o daltonismo de Van Gogh (cousa que non comparto).

Xunto coa montaxe anárquica (do propio Schnabel), todo o filme pretende que nos metamos na pel do pintor. Se non o acada na súa totalidade, anda moi perto de captar a esencia artística e humana de Van Gogh. E faino sen caer en tópicos maniqueos nin lugares comúns nun filme fascinante para todos os amantes da pintura do xenio holandés e un dos máis claros exemplos de éxito póstumo tras unha vida chea de penurias e de ser deostado e menosprezado por todo mundo... por todo o mundo salvo polo seu irmán Theo, co que mantivo toda a vida un amor fraternal incondicional que Schnabel deixa patente en dúas poderosas secuencias: a do manicomio e a do funeral. Magníficas.

Excelente achega arredor da vida de Van Gogh altamente recomendábel para calquera amante da súa pintura (e da pintura en xeral), dos biopics que foxen dos convencionalismos e das interpretacións que lindan a perfección. Recomendábel tamén quedar até o final dos títulos de crédito.

Van Gogh, ás portas da eternidade

At Eternity’s Gate

(Reino Unido-Irlanda-Francia-Suíza-EUA 2018, 111 min.)

Dirección: Julian Schnabel

Guión: Jean-Claude Carriére, Louise Kugelberg e Julian Schnabel

Fotografía: Benoît Delhomme

Música: Tatiana Lisovkaia

Elenco: Willem Defoe, Oscar Isaac, Rupert Friend, Mads Mikkelsen, Mathieu Amalric, Emmanuelle Seigner, Vincent Pérez, Amira Casar, Lolita Chammah, Niels Arestrup



x