Calendario patriótico

Calendario patriótico
Un fragmento da capa de 'O Gaiteiro de Lugo'
Un fragmento da capa de 'O Gaiteiro de Lugo'  

Chegadas estas datas do ano os almanaques agrícolas saían, e aínda saen, das imprentas. De periodicidade anual e completa información sobre eclipses, fases lunares e marés, prognósticos meteorolóxicos e previsións para todo o ano, santoral e os períodos máis axeitados para as diferentes tarefas agrícolas, refráns, adiviñas, contos, as datas das feiras e consellos para todo tipo de tarefas, estes obxectos comunicacionais foron moi populares desde o século XIX.


Cabeceiras como El Zaragozano, editado por primeira vez en 1840 polo astrólogo español Mariano Castelo e Ocsiero e editado de forma ininterrompida, fóra dos anos da guerra civil, até hoxe, conserva exactamente o mesmo deseño tanto de portada como de contidos.

O nome Zaragozano non é porque o seu autor, Mariano Castelo e Ocsiero fose de Zaragoza, senón en homenaxe ao astrónomo español Victoriano Zaragozano e Graza Zapater, nacido en Albortón no século XVI, que foi moi popular na súa época e elaborou almanaques en competencia cun científico español que destacou polos seus estudos en astroloxía, matemáticas e historia natural chamado Xerónimo Cortés.

SeringadorEn Portugal O Seringador editado desde 1865 e con información centrada no territorio ao norte do Mondego, ten moi ampla difusión, superando os 300.000 exemplares vendidos cada ano.

Sonia Regina Soares da Cunha e Maria Isabel Amphilo, nun traballo titulado Almanaques de Cordel: um estudo sobre o Seringador e o Borda d’Água (o calendario editado desde 1929) e que ten como obxectivo revisar “a história do almanaque, cuja narrativa mescla saber científico e saber popular, artefato da cultura com os pés na tradicionalidade do homem do campo e a cabeça na contemporaneidade do homem da cidade” indican que “os sujeitos ‘seringador’ e ‘borda d’água’ estão presentes nas ações e manifestações culturais das classes populares portuguesas, pois representam uma antiga personagem que imprimia calendários ('Lunários') com informações sobre o tempo/pesca/agricultura/astrologia e pendurava as folhinhas impressas nas margens dos rios navegáveis, com o objetivo de ajudar o trabalho dos pescadores e agricultores”

Estamos pois perante obxectos comunicacionais criados para transmitir cousas simples e úteis que, en palabras do xornalista e pesquisador brasileiro Luiz Beltrão, autor da teoría da Folkcomunicación, “visan ao bem-estar do homem, para preveni-lo contra adversidades, anunciar-lhe bons tempos para o plantio, para a colheita, para os empreendimentos, contar-lhe os segredos dos astros, os mistérios contidos nos velhos alfarrábios, as lendas e os fatos do passado, as ocorrências do presente, alguma coisa segura sobre o futuro à base da marcha da ciência”

Screen Shot 2018-11-02 at 12.02.43Na Galiza houbo varios calendarios deste tipo mais de todos eles foi O Gaiteiro de Lugo o de maior aceptación. Publicado por vez primeira en 1857 sob o nome de Calendario de Galicia e máis adiante como Calendario Gallego, en 1927 adoptou a citada cabeceira motivada polo gaiteiro (dous en anos bisestos) que adornaba a contraportada da publicación xa desde 1862.

Inicialmente en castelán, incorporou aos poucos o galego, sendo nos peores anos do franquismo a única publicación monolingüe en galego.

A pesar de na capa, ou se cadra por iso mesmo, levar a palabra “patriótico” ao lado de relixioso, profético, astronómico, recreativo, popular e barato.



x