Lingua
Cabeza, por Henrique Harguindey
Como dicilo?

Cabeza, por Henrique Harguindey

Iniciamos hoxe -cando imos pondo remate a esta serie de artigos en Sermos- un rápidísimo e pequeniño percorrido do corpo humano no que á fraseoloxía se refire. Comezamos, loxicamente, pola cabeza ou testa, da que xa temos falado algo.

 

Enriba da testa...

Campaña polo galego na declaración da renda

Campaña polo galego na declaración da renda

“Eu declaro [a renda] en galego. É lóxico. Por dereito”. Con este lema, a Asociación de Funcionarias pola Normalización Lingüística inicia unha campaña para que as contribuíntes escollan o galego á hora de presentar a declaración da renda.
 

A táboa periódica publícase en galego

A táboa periódica publícase en galego

Cento cincuenta anos despois de que o científico ruso Dimitri Mendeleev presentase a táboa periódica, públicase a súa versión galega. Os 118 elementos que a conforman, fronte aos 63 iniciais, están agora dispoñíbeis para a súa descarga e tamén nunha tiraxe física de 13.000 exemplares.
 

A Xunta desenténdese da sentenza do Supremo contra o galego

A Xunta desenténdese da sentenza do Supremo contra o galego

O secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García, non ten opinión sobre a sentenza do Tribunal Supremo que ataca a ordenanza de normalización lingüística aprobada por unanimidade no pleno municipal. “A Xunta acata sentenzas”, manifestou, e deixou á posibilidade de recorrela á administración local.
 

Queremos Galego chama a saír á rúa para “defender a liberdade plena” no uso da lingua
Protesta en Lugo contra a sentenza do Supremo

Queremos Galego chama a saír á rúa para “defender a liberdade plena” no uso da lingua

Ducias de persoas responderon na mañá desta cuarta feira ao chamado da plataforma Queremos Galego e do Concello de Lugo para protestar contra a sentenza do Supremo que quita a razón ao Goberno local e ataca a ordenanza de normalización lingüística aprobada en pleno por unanimidade.
 

Queremos Galego e o Goberno local chaman a rexeitar a sentenza do Supremo contra o galego
6 de marzo perante o Concello de Lugo

Queremos Galego e o Goberno local chaman a rexeitar a sentenza do Supremo contra o galego

O Tribunal Supremo ditou sentenza “ideolóxica” e rexeitou o recurso do Concello de Lugo pola decisión do Superior a respecto da ordenanza de normalización lingüística da cidade. É por isto que a plataforma Queremos Galego e mais o Goberno local do PSdeG chaman a se manifestar esta cuarta feira, 6 de marzo, ás 10.00 horas perante o Concello lucense.
 

Como como [por Henrique Harguindey]
COMO DICILO?

Como como [por Henrique Harguindey]

Se dicimos Ese rapaz é un pimpín, engánano todos estamos facendo unha metáfora. Se dicimos A ese rapaz engánano todos como a un pimpín estamos facendo unha  comparanza, unha comparación.

 

A vella distinción escolar diferencia...

Queremos Galego convoca unha protesta contra a sentenza do Supremo
Seis de marzo fronte ao Concello de Lugo

Queremos Galego convoca unha protesta contra a sentenza do Supremo

“Sentenza ideolóxica” e “prexuízos políticos”´definen, ao ver da plataforma Queremos Galego e da Mesa pola Normalización Lingüística, a sentenza coa que o Tribunal Supremo rexeitou o recurso do Concello de Lugo contra a sentenza do Superior que anulaba parcialmente a ordenanza de normalización da cidade. Por iso, Queremos Galego convoca unha concentración o vindeiro 6 de marzo, cuarta feira.
 

 Entroido, antroido ou carnaval?
Cal é a forma correcta?

Entroido, antroido ou carnaval?

A Real Academia Galega recolle até seis formas para referírmonos ao período do ano entre febreiro e marzo en que as rúas se converten en esmorgas ateigadas de disfraces. Cal de todos estes nomes é, polo tanto, o recomendábel

“Que xustiza hai nunha sentenza que mantén a exlusión histórica do galego?”
A Mesa denuncia “prexuízos ideolóxicos” no Supremo

“Que xustiza hai nunha sentenza que mantén a exlusión histórica do galego?”

“A sentenza do Tribunal Superior agora ratificada polo Supremo ataca elementos da política de normalización da lingua completamente asumidos e apoiados maioritariamente polo pobo galego. Utiliza prexuízos ideolóxicos e políticos subministrados pola extrema dereita”. Con esta contundencia se expresa Marcos Maceira, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística.
 

Xan e Pedro [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Xan e Pedro [por Henrique Harguindey]

Xoán e mais Pedro son dous dos nomes máis populares nas linguas europeas dende a aparición do cristianismo, e proceden do hebreu. Os dous —é ben sabido— denominan dous apóstolos seguidores de Cristo dende a primeira hora, e a masiva transmisión dos seus nomes no mundo...

Unha declaración da ONU, por primeira vez en galego
Comunicado polo Día da Lingua Materna

Unha declaración da ONU, por primeira vez en galego

“[A lingua] é unha ligazón esencial co noso pasado, o vínculo principal das nosas culturas, e a ferramenta básica para comunicármonos e compartir coñecementos, lembranzas e historia”. Así o explica o Relator Especial de Dereitos Humanos da ONU Fernand de Varennes no comunicado emitido polo Día da Lingua Materna que, por primeira vez, está en galego.
 

O machismo continúa nos dicionarios

O machismo continúa nos dicionarios

Os dicionarios recollen o falar da sociedade. Porén, se a sociedade é machista, éo tamén a linguaxe? Debería a Academia dar exemplo e erradicar da nosa fala palabras e expresións que quedaron no pasado? Eis unha selección de palabras que continúan a arrastrar nesgos de machismo.

O castelán, amo e señor na docencia da universidade galega
En que lingua ensina a USC?

O castelán, amo e señor na docencia da universidade galega

A Universidade de Santiago transmite en español tres de cada catro horas de clase mentres que o galego representa só algo máis dunha hora de cada cinco. As titulacións de mestrado son as máis achegadas a un modelo bilingüe castelán-galego (61,54% e 36,30%, respectivamente), mentres que as titulacións de grao, as de maior peso docente  reducen o uso do galego ata 21,06%. Son dados do servizo de normalización lingüística da USC.

Mal, e a peor [Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Mal, e a peor [Henrique Harguindey]

Ás veces ofuscámonos ante un problema difícil e non lle damos atopado solución, non damos visto a saída, mesmo que a teñamos de diante dos ollos. Como di unha frase feita  utilizada en distintas linguas: as árbores non nos deixan ver o...

Malas Linguas para “activar falantes”
A transmisión non familiar do galego centra a terceira xornada

Malas Linguas para “activar falantes”

O programa Malas Linguas, organizado pola Deputación da Coruña, dedícase a "reflexionar, debater e dar pasos adiante no proceso de normalización do galego". A vindeira sexta feira, 1 de marzo, será a súa terceira xornada, desta volta centrada na transmisión non...

Un médico do Sergas a unha paciente: “Non fales en galego”
"Tes que pór acento paleto", díxolle

Un médico do Sergas a unha paciente: “Non fales en galego”

Chegan a unha consulta do seu médico de cabeceira do Sergas e este dilles “Non fales en galego, que o falas fatal”, “Nótase o teu acento de cidade” ou “Tes que pór acento paleto”. Non é brincadeira de ningún tipo, aconteceulle a unha veciña de Vigo de 29 anos que vén de solicitarlle ao Sergas o cambio de facultativo.

Gorxa [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Gorxa [por Henrique Harguindey]

Tan instalada está entre nós a palabra, que a maioría das persoas se sorprende ao saber que é de orixe francesa. Pois si: gorxa ‘ garganta’ procede do francés gorge, de onde pasou a outras linguas románicas como o catalán e o galegoportugués ou o...

7 de febreiro, Día dos Medios en Galego: #maisquepalabras

7 de febreiro, Día dos Medios en Galego: #maisquepalabras

A Asociación de Medios en Galego (AMEGA) incide na necesidade de defender unhas ferramentas de comunicación “que manteñen vivo e útil o noso idioma”. Cifra en 80 os medios que empregan a nosa lingua como vehículo de comunicación.

A metade das queixas á Mesa por discriminación refírese a administracións públicas
Máis de 300 reclamacións lingüísticas

A metade das queixas á Mesa por discriminación refírese a administracións públicas

Practicamente a metade das queixas por vulneración de dereitos lingüísticos recibidas na Liña do Galego da Mesa pola Normalización Lingüística refírese a administracións públicas. Así o expuxo esta terza feira a vicepresidenta da entidade, Elsa Quintas, nunha comparecencia de prensa en que cifrou nunhas 300 as reclamacións recibidas en 2018.
 

A pré [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

A pré [por Henrique Harguindey]

É moi empregada en Galiza, mesmo falando en castelán, a locución a pré (estar a pré, quedar a pré, saír a pré) e úsase para sinalar un balance de igualdade entre dúas partes ou persoas: non haber perdas nin gaños. Diríamos que queda a pré alguén que lle paga...

Narrar en duascentas palabras
A Academia e PuntoGal convocan un concurso de microrrelatos

Narrar en duascentas palabras

Duascentas palabras como máximo, en galego, a remitir a [email protected] entre o 1 e o 28 de febreiro, son os requisitos da segunda edición do concurso de microrrelatos convocada pola Real Academia Galega e a Asociación PuntoGal. Os galardóns consistirán en “distintos premios tecnolóxicos e relacionados coa lectura”.
 

A Mesa insta a Xunta atender o informe da ONU sobre as vulneracións dos dereitos lingüísticos en Galiza

A Mesa insta a Xunta atender o informe da ONU sobre as vulneracións dos dereitos lingüísticos en Galiza

Fernand de Varennes, relator especial para as minorías da Oficina do Alto Comisionado da ONU, emitiu un informe preliminar no que recollía a discriminación lingüística en eidos como a xustiza, a administración pública ou o ensino. A Mesa pola Normalización Lingüística pide agora á Xunta de Galiza que se teña en conta. 

A ONU recolle vulneracións dos dereitos lingüísticos após xuntanza coa Mesa

A ONU recolle vulneracións dos dereitos lingüísticos após xuntanza coa Mesa

“As minorías lingüísticas teñen dereito a usar o seu idioma nas súas interaccións coas autoridades e institucións estatais, sempre e cando sexa razoábel e xustificado, segundo a proporción da poboación que o fale localmente, pero isto segue sen se cumprir nalgunhas rexións”. Esta é unha das consideración do informe preliminar do relator especial para as minorías da ONU Fernand de Varenne, que a pasada semana estivo en Galiza.
 

Nin…(por Henrique Harguindey)
Como dicilo?

Nin…(por Henrique Harguindey)

Ás veces, para negar dous elementos, atopamos frases negativas construídas cun primeiro adverbio non e un segundo nin (por exemplo: Hoxe non almorcei nin xantei) aínda que  tamén podemos —e é máis frecuente— construír a frase con nin nos...

A escape [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

A escape [por Henrique Harguindey]

Falamos xa hai tempo de locucións que caracterizan unha acción ou progresión lenta, como a modo e outras semellantes. Corresponde tamén, pois, falar de mecanismos gramaticais e locucións que marcan a présa, a rapidez ou a inmediatez temporal. Xa citamos os...

As Academias Galega e Brasileira asinan “estreitar lazos entre linguas irmás”

As Academias Galega e Brasileira asinan “estreitar lazos entre linguas irmás”

“Na Real Academia Galega hai conciencia de que a lingua galega forma parte dunha familia onde están os irmáns de Portugal, Brasil, Angola, Cabo Verde, Mozambique. O galego forma parte dese proxecto internacional”. Con esta clareza saudou Víctor Freixanes, presidente da RAG, o acordo asinado co seu homólogo brasileiro, Marco Lucchesi.
 

Ela e el [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Ela e el [por Henrique Harguindey]

Existe na nosa lingua un feixe de locucións formadas co pronome persoal suxeito de terceira persoa el/ela, eles/elas nas que destaca a maior presenza do feminino e case sempre cunha caracterización predominantemente negativa. Pegada do sexismo na fala?

'Pescada', por Henrique Harguindey
Como dicilo?

'Pescada', por Henrique Harguindey

En galegoportugués preferimos dicir peixe, mais iso non significa que non poidamos empregar pescado (participio do verbo pescar e, daquela, tamén, ‘o que se pesca’, sinónimo de peixe).

 

Un peixe específico, unha especie moi...

De balde, por Henrique Harguindey
COMO DICILO?

De balde, por Henrique Harguindey

Gratis et amore, di unha expresión latina significando «por graza, (graciosamente, gratuitamente) e por amo ». E nós, os  falantes de distintas linguas–e case sempre sen sabelo- seguimos a empregar esa locución latina, agora abreviada en...