Memoria
Violacións, rapas e humillacións: a represión de xénero
DÍA DA GALIZA MÁRTIR

Violacións, rapas e humillacións: a represión de xénero

Con motivo do Día da Galiza Mártir recuperamos a memoria daquelas mulleres que sufriron crimes de xénero durante a represión: agresións sexuais, torturas e vexacións brutais. Aínda que esta modalidade de represión non adoitaba ser obxecto de denuncia por pudor ou vergoña, chegaron até nós testemuños do sadismo sexista.
Muiñeiras por amor a Galiza, por Xoán Costa

Muiñeiras por amor a Galiza, por Xoán Costa

O Mestre Magariños foi discípulo de Chané. Compuxo decenas de pezas e nunca percebeu nada por elas. Nos derradeiros anos da súa vida traballou como caixeiro no cinema Mahía de Brión e hoxe a Escola Municipal de Música de Brión leva incorporado o seu nome na denominación oficial: Escola Municipal de Música Magariños.

Os torturadores franquistas que aínda viven

Os torturadores franquistas que aínda viven

Os verdugos seguen a ser os grandes ausentes nos estudos sobre a represión. Achegamos unha primeira relación de membros das forzas de seguridade que nas dúas últimas décadas do franquismo participaron activamente na represión dos demócratas galegos.
Lembrar a semente dos mártires da liberdade
Día da Galiza Mártir

Lembrar a semente dos mártires da liberdade

Durante o mes de agosto Galiza homenaxea nas rúas as persoas represaliadas pola ditadura franquista. Os actos xiran ao redor do 17 de agosto, aniversario do asasinato de Alexandre Bóveda e Día da Galiza Mártir. Da Coruña a Poio asociacións, concellos e forzas políticas reúnense para lembrar quen loitou contra a ditadura e defendeu a liberdade.

O BNG pide institucionalizar o Día da Galiza Mártir

O BNG pide institucionalizar o Día da Galiza Mártir

Que as institucións públicas galegas honren a memoria de Alexandre Bóveda e das vítimas da ditadura cada 17 de agosto. Que o Estado anule as sentenzas de morte ditadas por razóns políticas, ideolóxicas ou de crenzas. Iso é o que pide unha proposición non de lei que leva a asinatura do parlamentar do BNG Luís Bará e que se acaba de rexistar no Parlamento da Galiza.

 

 

Os “atentados contra o Patrimonio” que cobrarían os Franco

Os “atentados contra o Patrimonio” que cobrarían os Franco

Un dos obxectivos da familia, segundo o responsábel da inmobiliaria santanderina á que encargaron a venda das Torres, sempre foi “desfacerse dun inmoble cuxos gastos de mantemento o fan insufragábel”. Esa “insufragábel” cantidade –máis xuros– reclamaríana os Franco ás arcas públicas de prosperar a demanda para restituír a súa posesión ao Estado Español, pese a que expertos cuestionan a calidade e o respecto á legalidade de moitas das obras que alí realizaron ao longo dos anos. Eis un extracto da reportaxe publicada no número 358 do semanario en papel Sermos Galiza.

Conxo, psiquiatría e loita de clases na Galiza republicana

Conxo, psiquiatría e loita de clases na Galiza republicana

É unha desas pequenas xoias que aparecen de cando en vez. As xeografías da loita de clases, as formas de organización do movemento obreiro, o proceso de toma de conciencia das maiorías sociais, a situación de vida dos sectores subalternos, as relacións de poder e a correlación de forzas na Galiza republicana ou mesmo un exemplo refinado de agit prop empresarial. Estamos diante de Psiquiatría, corrupción e loita de clases: A folga do manicomio de Conxo en 1933.

Aranguren Ponte, o garda civil que martirizou Ribadeo

Aranguren Ponte, o garda civil que martirizou Ribadeo

Mentres o pai, o xeneral Xoán Aranguren Roldán, mantivo a fidelidade até o final ao Goberno lexítimo para rematar fusilado na cidade de Barcelona tras a entrada das tropas fascistas, o fillo, o tenente Xoán Aranguren Ponte, atemorizaba a retagarda franquista perseguindo demócratas e mallando nas xentes de ben. Recuperamos a traxectoria de Aranguren Ponte, responsábel do operativo do terror franquista en Ribadeo e nos seus concellos limítrofes.

Viva a república social e federal! A rebelión dos Galaicos de 1873

Viva a república social e federal! A rebelión dos Galaicos de 1873

É unha expresión da oposición galega a política centralizadora do Goberno do Estado. Exemplifica a vinculación histórica entre a cuestión nacional e social evidente ao longo de todo o século XIX e tamén do XX. Significa, tamén, como aquelas posicións máis avanzadas no social teñen o seu correlato nunha alternativa de vangarda no nacional. Estamos, á fin, diante dunha das múltiples manifestacións da rebeldía galega coa reivindicación nacional como bandeira.

O Miño, navegábel

O Miño, navegábel

Na semana pasada comentamos nesta sección a idea de Salvador Alonso, membro da sociedade de caza e pesca La Viguesa, de criar esturións no río Miño para deles obter caviar. Foi unha idea sen máis desenvolvemento pois “el caudillo”, a quen lla apresentou, non...

Os 108 galegos mortos en Mauthausen
O Ministerio de Xustiza publica os seus nomes

Os 108 galegos mortos en Mauthausen

Cento oito nomes. Eis o rastro dos galegos mortos no campo de concentración de nazi de Mauthausen-Gusen, en Austria. O Ministerio de Xustiza publicou o rexistro no Boletín Oficial do Estado desta sexta feira, 9 de agosto. Os galegos figuran entre o total de 4.427 vítimas nadas no Estado español.
O goberno español estuda suprimir o Ducado de Franco

O goberno español estuda suprimir o Ducado de Franco

O Ducado de Franco posúeo actualmente Carmen Martínez-Bordiú, neta do ditador. O PSOE rexistrou¡no Congreso unha proposición de lei de Memoria Histórica e Democrática que prevé a creación dun catálogo de títulos vinculados ao franquismo para "suprimilos".

O BNG esixe ante a ONU a prohibición de oito fundación franquistas

O BNG esixe ante a ONU a prohibición de oito fundación franquistas

No Estado español existen oito fundacións que defenden a ditadura. Os seus nomes déixano claro: a Francisco Franco, a José Antonio Primo de Rivera, a Pro Infancia Queipo de Llano, a Blas Piñar, a Hijas de Millán Astray, a Ramiro Ledesma Ramos, a Serrano Suñer, e a Capitán Cortés. O BNG vén de esixir ante a ONU a súa prohibición.
Xoán de Gante, duque de Lancaster e rei da Galiza
A Galiza ignorada

Xoán de Gante, duque de Lancaster e rei da Galiza

O 25 de xullo de 1386 desembarca na Coruña, á fronte dun exército de 7000 soldados, Xoán de Gante. A chegada ao país do fillo do monarca británico Eduardo III é resultado dun acordo entre a Coroa británica e a nobreza galega, que apostaba nun monarca comprometido cunha Galiza arredada de Castela, unida a Portugal e ligada aos pobos atlánticos. Achegamos a memoria de Xoán de Gante, duque de Lancaster e rei da Galiza. Eis un extracto da información publicada no número 357 do semanario en papel Sermos Galiza.
Criar esturións no Miño

Criar esturións no Miño

Nos tratados de alimentación do século XIX hai unha serie de peixes considerados demasiado fortes para os estómagos febles. Un deles é o esturión, tamén coñecido como esturxón ou sollo rei, unha especie autóctona dos ríos galegos desaparecida hai máis de 50 anos (o último...

O campo de concentración do mosteiro de Oseira
Campos do terror

O campo de concentración do mosteiro de Oseira

Cando visitemos o mosteiro de Oseira non atoparemos nada que nos indique que foi reconstruído polos presos políticos confinados alí após o golpe militar de xullo de 1936. Lembramos os días en que este centro relixioso do Císter se reconverteu en campo de concentración, así como as condicións de vida daqueles demócratas que, privados de liberdade, acometeron a súa restauración. Eis un extracto da reportaxe publicada no número 356 do Sermos Galiza.
Galiza no mapa da raíña Sancha e do rei Fernando

Galiza no mapa da raíña Sancha e do rei Fernando

Estamos diante dunha cartografía que é fiel reflexo do proxecto político do rei Fernando e da raíña Sancha, onde Galiza ocupa un papel reitor e hexemónico no ámbito do espazo cristián peninsular. Elaborado por volta de 1047 e coñecido como o mapa da raíña Sancha e do rei Fernando, fai parte da escola dos beatos e foi elaborado con toda probabilidade nalgún mosteiro da área galega.

Joselín, o grande contador de historias

Joselín, o grande contador de historias

Hai máis de sesenta anos, foi o vinte de setembro de 1958, que morreu José Rodríguez de Vicente, coñecido como Joselín, pioneiro na arte da narración oral. Emigrado en 1916 en Uruguai crea o personaxe de Joselín para contar contos.
A revolta pontevedresa de 1892

A revolta pontevedresa de 1892

O 22 de xullo de 1892 leiteiras e regateiras do mercado de Pontevedra revólvense contra unha nova alza do imposto de consumos, negándose ao pago dos mesmos e impedindo o aceso a cidade. O conflito, que rematará coa morte dun home setenta anos e con varios feridos, enmárcase na vaga de protestos que percorre as comarcas galegas ao longo dese ano. A acción dos activistas republicanos e socialistas, nunha situación social e economicamente  explosiva, será fundamental.

A aventura Galaico-Escocesa de 1719

A aventura Galaico-Escocesa de 1719

Dende que apareceran as guerras de relixión no Atlántico europeo, o reino de Galiza viuse envolto en sucesivos conflitos, onde as elites galegas daqueles tempos optaran por manter a aposta polo comercio atlántico con aquelas comunidades insulares que mantiñan afinidade na relixión. Estas comunidades estaban aínda sendo sometidas ao poder inglés, e Galiza outra vez máis, tomaría partido polos perdedores. Non foi este o caso de Portugal, que desde aquel entón viuse favorecido polo crecente dominio inglés do Atlántico, tecendo unha das alianzas que máis se prolongaron na historia europea.

O proxecto colonial franquista na Terra Cha
Do pasado ao presente

O proxecto colonial franquista na Terra Cha

Co nome de “Plan General de Colonización de la Tierra Llana”, o goberno franquista instalou 189 familias de colonos en Matodoso, Arneiro, Veiga de Pumar e A Espiñeira co obxectivo de reordenar as terras e introducir a mecanización na agricultura.

Morre no exilio francés a guerrilleira de Soulecín Chelo Rodríguez

Morre no exilio francés a guerrilleira de Soulecín Chelo Rodríguez

Consuelo Rodríguez “Chelo” finou na noite desta cuarta feira a piques de cumprir os cen anos na súa casa de Ile de Ré en Franza, onde residía desde a súa fuxida ao exilio á volta de 1949. Segundo informou a Sermos Galiza o seu compañeiro de loita, o guerrilleiro do Bierzo Francisco Martínez “Quico” trátase "dunha grande perda para todos cantos loitaron pola democracia”.

O masón galego que estivo a piques de ser o primeiro lehendakari

O masón galego que estivo a piques de ser o primeiro lehendakari

O pontevedrés José Echeverria Novoa era gobernador de Bizkaia cando o golpe franquista. Rexeitou o cargo de lehendakari alegando que debía ser ocupado por un vasco. Foi, en 1930, un dos asinantes do Pacto de Lestrobe, polo que se creou a Federación Republicana Galega. Morreu en 1984 nos Estados Unidos, practicamente na indixencia.

Iniciativa Galega pola Memoria denunciará en San Simón “a xustiza ao revés” que protexe o franquismo
Homenaxe nacional ás vítimas do franquismo

Iniciativa Galega pola Memoria denunciará en San Simón “a xustiza ao revés” que protexe o franquismo

Até cincocentas persoas xa confirmaron a súa participación na homenaxe nacional ás vítimas do fascismo que cada ano organiza a Iniciativa Galega pola Memoria na Illa de San Simón, antigo campo de concentración franquista, e que se realizará o vindeiro domingo 21 de xullo. Nesta edición denunciarase a “xustiza invertida” que ampara o legado franquista e reprime a quen denuncia os crimes e o espolio da familia Franco.

Gago Tarrío, un cura de pistola ao cinto

Gago Tarrío, un cura de pistola ao cinto

Forma na lexión daquelas xentes de sotana que viviron para mallar nos seus. Sometidos a cuestión os seus privilexios non dubidaron en botar man do ferro para escribir a lei que lles conviña. Protexidos pola paz dos homes na terra afirmada na Constitución de 1978 as súas vítimas agardan xustiza.

O historiador Paul Preston recomenda a obra ‘Meirás. Un pazo, un caudillo, un espolio’
Devolución do pazo

O historiador Paul Preston recomenda a obra ‘Meirás. Un pazo, un caudillo, un espolio’

“Acabo de ler un libro sensacional” escribiu o historiador hispanista Paul Preston en alusión á obra de Carlos Babío e Manuel Pérez Meirás. Un pazo, un caudillo, un espolio, onde ambos os autores estudan o roubo ao pobo pola familia Franco. Preston, reputado investigador dos crimes cometidos polo franquismo na guerra civil e na ditadura, recomenda a lectura da obra editada pola Fundación Galiza Sempre en 2017. “Para alguén que dubide da corrupción de Franco, o seu réxime e a súa familia é de lectura obrigatoria”.

O campo de concentración de Oia

O campo de concentración de Oia

Os campos de concentración facían parte dun plano preconcibido polos fascistas destinado a sementar o terror e a eliminar o adversario político. Articulados en función das necesidades políticas do réxime, a súa apertura veu condicionada polos acontecementos bélicos no conxunto peninsular. Achegamos nesta ocasión a crónica do centro de confinamento de Oia e dos presos políticos alí detidos. Eis un extracto da información publicada no número 353 do semanario en papel Sermos Galiza.

Vimianzo, unha revolta que rematou con 12 asasinados

Vimianzo, unha revolta que rematou con 12 asasinados

Fai parte do malfadado da historia rebelde da Galiza e por iso non existe. Perdeuse canda as súas irmáns de Quiroga, Monforte de Lemos, Palas de Rei, Ribas de Sil ou A Estrada e con ela a memoria da Galiza viva e insubmisa do sexenio. Traemos ao presente os doce mártires de Baíñas.

Reliquias con denominación de orixe

Reliquias con denominación de orixe

Durante séculos as reliquias, esas partes dun corpo santo, ou de obxectos que estiveron en contacto con el, foron obxecto de veneración. E fonte de poder.

35 anos da volta a Galiza dos restos de Castelao

35 anos da volta a Galiza dos restos de Castelao

O 28 de xuño de 1984 os restos de Daniel Castelao chegaban a Santiago de Compostela no marco dunha operación política dirixida a lexitimar o réxime autonómico. Mentres o cadaleito do intelectual era conducido a San Domingos de Bonaval custodiado polos herdeiros políticos dos seus represores, os continuadores do seu proxecto político eran golpeados polas forzas da orde no entorno do mosteiro exclaustrado. A batalla evitou finalmente a manipulación do pensamento e da obra do galego máis senlleiro de todo o século XX.

Da historia política da Gallaecia
Investigación de Martín Fernández Calo

Da historia política da Gallaecia

Existen amplas comarcas da historia do territorio hoxe denominado Galiza aínda por percorrer. Por unha delas adentrouse o investigador Martín Fernández Calo: a historia política da Gallaecia. Estado, poder e estruturas políticas na Gallaecia. Séculos II a.C. - VIII d.C. (Blukk, 2019) é o libro que recolle os seus achados e conclusións.

A República galega de 1931

A República galega de 1931

Demostrou a capacidade de loita do pobo galego, a conciencia do espolio e da discriminación do país e o convencemento das súas fortalezas para valerse por si mesmo. Os sucesos vividos nos últimos días de xuño de 1931, que remataron coa proclamación da República galega en diversas cidades e vilas, superan a anécdota histórica para nos informar das potencialidades do país. Eis un extracto da información publicada ao respecto no número 352 do semanario en papel Sermos Galiza.

Galiza nun mapa británico do século XII
Galiza no mapa

Galiza nun mapa británico do século XII

É outra expresión da dimensión internacional do Reino de Galiza, mesmo nun tempo político onde xa se iniciara o proceso de incorporación subordinada do país a Castela. Elaborado na segunda metade do século XIII na cidade británica de Hereford por Richard Haldingham e Richard Bello, signifícase pola súa gran precisión en relación con outras cartografías contemporáneas. Eis un extracto da peza publicada ao respeito no número 351 do semanario en papel Sermos Galiza.

Obradoiro da História leva a Lisboa o seu traballo pola memoria antifascista
A asociación de Ordes expón en Portugal

Obradoiro da História leva a Lisboa o seu traballo pola memoria antifascista

Dirixida polo historiador Manuel Pazos, Obradoiro da História naceu en 1996 “co obxectivo de encher o baleiro cultural crónico da comarca de Ordes”. Máis de dúas décadas despois, o seu constante labor en defensa do patrimonio e pola recuperación da memoria histórica antifascista chegou a Portugal, concretamente a Lisboa.

As mártires de Silán, crónica da guerrilla

As mártires de Silán, crónica da guerrilla

Hai setenta anos púñase fin ao actuar da guerrilla na Mariña. O 21 de xuño de 1949 na bouza do Forcón, na Pena Grande de Silán, concello de Muras, un operativo da Garda Civil e da contrapartida asasinaba cinco loitadores antifascistas e daba por fechado o libro heroico da IV Agrupación nas terras mariñás.

Idacio da Limia, o espertar cultural
A Galiza ignorada

Idacio da Limia, o espertar cultural

Fai parte daquela xeración de ouro que alumeou o espertar cultural galego nas centurias do Baixo Imperio. A obra histórica de Idacio da Limia e o seu labor como representante dos sectores máis romanizados da oligarquía galega outórganlle un papel de relevo naquela Galiza en mudanzas do século V. Estamos, ao fin, diante doutro dos xigantes do que López Pereira dera en definir como a nosa primeira idade de ouro. Eis un extracto da peza, publicada no número 351 do semanario en papel Sermos Galiza.

O comandante Félix, un infiltrado na guerrilla galega

O comandante Félix, un infiltrado na guerrilla galega

Hai setenta anos, o 22 de xuño de 1949, eran asasinados pola acción dun infiltrado nos montes da Penacova en Remesar, Bóveda, os guerrilleiros Bernardo Álvarez Trabajo “O Gasta” e Manuel Fernández Soto “Coronel Benito”. Semanas máis tarde aparecía o cadáver de Elías López Armesto “O Paxariño”, o outro membro do comando que saíu mal ferido da emboscada.

A veciñanza recupera a memoria do Escolante galeguista de Soutolongo

A veciñanza recupera a memoria do Escolante galeguista de Soutolongo

A peripecia vital de Manuel González é sintomática da maneira en que o século XX, as súas contradicións e os seus horrores, as súas esperanzas e as súas posibilidades, cruzaron Galiza. Mestre de Soutolongo (Lalín), republicano, galeguista, pedagogo, depurado en 1936 e exiliado interior, a súa figura marcou “varias xeracións de mozos da parroquia”, segundo o historiador Manuel Igrexas.

O guerrilleiro Quico, poesía e unha mesa de historiadores, na homenaxe ao Gardarríos
En Mondoñedo e Lourenza o 22 de xuño

O guerrilleiro Quico, poesía e unha mesa de historiadores, na homenaxe ao Gardarríos

Un dos últimos membros vivos da guerrilla antifranquista, Francisco Martínez, Quico, estará este sábado 22 de xuño en Lourenzá para honrar a memoria do Gardarríos e Antonia Díaz, asasinados polo franquismo en 1948. Será apenas un dos ingredientes do programa de actos da “homenaxe popular” organizada na Mariña para lembrar “a loita antifascista”.

Margery Kempe, unha inglesa en Compostela

Margery Kempe, unha inglesa en Compostela

Margery Kempe, inglesa nada cara a 1373 e moi dada a viaxar a calquera parte onde houber unha reliquia, embarcou en Bristol, en xullo de 1417, e após sete días de viaxe desembarcou na Coruña para continuar viaxe a Compostela. A viaxe de volta durou cinco días. En total estivo fóra vinte e seis días, catorce deles en Compostela durante os cais puido pregar á vontade e admirar a bela catedral.

Onde repousan os Reis da Galiza
O Galo e o Concello de Santiago editan un volume colectivo sobre o Panteón Real

Onde repousan os Reis da Galiza

Reivindicar “un símbolo da Terra” que “conxuga particularidades do patrimonio material e inmaterial” da Galiza é o declarado obxectivo do libro colectivo sobre o Panteón Real que vén de publicar o Concello de Compostela baixo a coordinación da asociación cultural O Galo. Cinco autoras e un poema de Otero Pedrayo conforman o volume.