Memoria
O que se conta do Foucellas na casa
Alumnas de Vila de Cruces recollen historias sobre guerrilleiro

O que se conta do Foucellas na casa

Lidia Torres, estudante do instituto Marco do Camballón, en Vila de Cruces, nunca sentira falar de Benigno Andrade García, o Foucellas. Até que o Clube da Lingua do centro lle propuxo que preguntase na casa. Torres e outras 36 alumnas regresaron con 37 historias de vida, anécdotas de aire lendario e testemuños referidas ao paso do mítico guerrilleiro antifascista por esa comarca do interior galego.

Suez, un suco aberto no deserto, por Xoán Costa

Suez, un suco aberto no deserto, por Xoán Costa

O canal de Suez, ese suco de case douscentos quilómetros aberto no deserto para ligar o mar Mediterráneo ao mar Vermello e permitir as embarcacións iren da Europa á Asia sen teren que contornar a África polo cabo da Boa Esperanza, foi un proxecto iniciado polos faraóns, rematado no século XIX e ampliado no XX. Durante este tempo estivo varias veces fechado ao tránsito

"Torrente Ballester tivo un protagonismo moi forte na Falanxe de Ferrol e tamén a nivel galego e estatal"
Eliseo Fernández, historiador

"Torrente Ballester tivo un protagonismo moi forte na Falanxe de Ferrol e tamén a nivel galego e estatal"

O historiador Eliseo Fernández é o autor do último caderno monográfico A FONDO que acompaña o semanario en papel Sermos Galiza e que revela o activismo de Gonzalo Torrente Ballester na Falanxe. "Resulta complicado explicar como os anos chave da traxectoria vital dun personaxe do relevo de Torrente son hoxe practicamente ignorados", advirte na publicación. Conversamos con el sobre este traballo.

A outra marcha de Xove

A outra marcha de Xove

Hai corenta anos, o 20 de maio de 1979, milleiros de persoas convocadas pola Asemblea Nacional-Popular Galega marcharon sobre Xove para amosar o seu rexeitamento ao proxecto da central nuclear. A mobilización, apoiada polo conxunto do movemento nacional popular galego, representou un golpe decisivo ao proxecto de Fenosa.
 

Pitusín, as bolachas de Miss España; por Xoán Costa

Pitusín, as bolachas de Miss España; por Xoán Costa

O editorial Defendamos a nosa economía publicado no número 332 de vinte de maio de 1934 polo semanario A Nosa Terra ofrecía unha listaxe de produtos galegos e exhortaba a consumilos. Enumera diversos artigos xenéricos (conservas, viños, mobles, augas ...)...

Dona Xoana, a causa dunha Galiza de seu
A Galiza ignorada

Dona Xoana, a causa dunha Galiza de seu

Pasou á historia como A Beltranexa pero para nós será sempre a raíña que puidemos ter e nos roubou o malfado da historia.A excelente señora para os galegos e portugueses, a monxa tola para os cataláns e aragoneses, dona Xoana exemplifica nun tempo histórico a vontade do noso pobo de conformar unha Galiza arredada de Castela, achegada a Portugal e ligada ao espazo atlántico. Eis un extracto da información publicada ao respecto no número 345 de Sermos Galiza.

O campo de concentración de Camposancos
Campos do terror

O campo de concentración de Camposancos

Foi un auténtico campo da morte. O antigo colexio de elite levantado polos xesuítas na desembocadura do Miño na segunda metade do século XIX rematará convertido a partir de 1937 nun campo de concentración onde serán fusilados máis de 171 presos políticos. A memoria do centro de reclusión de Camposancos segue á espera de reconciliarse co presente. Eis un extracto da peza, publicada no número 345 do semanario en papel Sermos Galiza.

Xaime de Agroxoi, o que matou 99

Xaime de Agroxoi, o que matou 99

Afirmaba a cotío que xa asasinara 99 e que só lle faltaba un para chegar os 100. Xaime González Núñez, para uns o “Bombas”, para outros “Xaime de Agroxoi”, membro das escuadras falanxistas da comarca de Sarria, escribiu algunhas das páxinas máis negras do terror fascista na Ribeira Sacra, Sarria ou o Caurel.

Emilia Docet e a volta ciclista a Galiza

Emilia Docet e a volta ciclista a Galiza

Vai para oitenta e seis anos que se celebrou a primeira volta ciclista a Galiza. Comezou o nove de agosto de 1933, cun percorrido de 1096 quilómetros repartidos en sete etapas. Organizada polo semanario vigués Stadium, a proba contou co apoio de moitas entidades e da...

O Reino de Galiza nun mapa gascón do século XI

O Reino de Galiza nun mapa gascón do século XI

Signifícase por ser o único beato elaborado fóra do espazo peninsular. Realizado no escritorio do importante centro cultural operativo no mosteiro gascón de Saint Sever ao longo do século XII, afirma o Reino de Galiza como unha realidade diferenciada na área peninsular, ao tempo que obvia calquera referencia a León e Castela. Serviu a Picasso de inspiración para o Gernika. Eis un extracto da información, publicada no número 344 do semanario en papel Sermos Galiza.

Sobre a historia da navegación dos ceos
Xerardo Rodríguez investiga a aviación en Galiza

Sobre a historia da navegación dos ceos

Hai más dun século que aparellos mecánicos sucan os ceos de Galiza. A reconstruír esa travesía dedica os seus esforzos Xerardo Rodríguez Arias, autor dun volume de referencia centrado en Compostela e a piques de finalizar outro de ámbito nacional. E, como todo esforzo por coñecer a historia, del tamén se extraen leccións para o presente. Non é a menor o que cualifica de “absurdo total”: a ordenación aeroportuaria de Galiza.
 

Monobiquini, o escándalo

Monobiquini, o escándalo

Rudi Genreich foi un deseñador austríaco que pasa por ser o criador do monoquini, o primeiro fato de baño que deixaba o peito feminino a descuberto. A peza por el deseñada era unha braga negra que cubría até o embigo, con dous tirantes que pasaban por encima dos ombreiros e...

Erich Andres, un fotografo nazi na Galiza

Erich Andres, un fotografo nazi na Galiza

A contribución da Alemaña nazi será decisiva no trunfo do fascismo español. O goberno de Hitler achegou axuda económica e militar ao franquismo ao tempo que aproveitou o conflito bélico para ensaiar o seu novo programa de guerra, que será aplicado durante a II Guerra Mundial. A presenza de Erich Andres e doutros fotógrafos nazis na Galiza explícase dentro dese operativo. Eis un extracto da reportaxe publicada no número 343 do semanario en papel Sermos Galiza.

O exilio galego do século XIV
A Galiza ignorada

O exilio galego do século XIV

Abonda con reparar na represión que seguiu a revolución galega da segunda metade do século XIV para caer na conta do alcance da mesma. O uso indiscriminado do terror contra a poboación botando man de tropas mercenarias francesas ou o exilio en Portugal  e en Inglaterra de centos de galegos son exemplos significativos da dimensión desta revolta. Achegamos aquí a crónica dos exilios galegos do século XIV. Eis un extracto da peza, publicada no número 343 do semanario en papel Sermos Galiza.

“Os Mártires de Carral convertéronse no mito fundacional do galeguismo”
Justo Beramendi, historiador

“Os Mártires de Carral convertéronse no mito fundacional do galeguismo”

Justo Beramendi (Madrid, 1941), catedrático de Historia Contemporánea e especialista na historia das ideoloxías e dos nacionalismos, estabelece nesta conversa unha aproximación á primeira manifestación do denominado galeguismo político, o provincialismo, que nace entre 1840 e 1846 no seo do Partido Progresista. Faino cando se cumpren 173 anos daquel 26 de abril que deixou a semente dos Mártires de Carral.

Compostela conmemora a última revolución de Europa
Actos da Associaçom José Afonso polo 25 de Abril

Compostela conmemora a última revolución de Europa

O vínculo de Galiza coa Revolução dos Cravos é de longa data. Emocional e política, cada 25 de abril esa conexión celébrase por todo o país. Este ano, 45 aniversario, a Associaciom José Afonso (AJA) programa os seus actos en Compostela, a comezar por unha exposición de carteis na Fundación Eugenio Granell.
 

Os cronistas galegos das guerras do Rif
Novo libro do historiador Dionisio Pereira

Os cronistas galegos das guerras do Rif

Como tres xornalistas soldados procedentes de Galiza relataron as guerras coloniais españolas no Rif ocupa a metade do novo libro do historiador Dionisio Pereira (A Coruña, 1953), Escritos africanos. Entre Galiza e o Rif. Unha ollada desde a periferia. A outra metade ocúpana estudos específicos sobre ese territorio actualmente marroquí, onde Pereira reside desde 2013.
 

A batalla de Chavaga, 70 anos dun mito

A batalla de Chavaga, 70 anos dun mito

O 20 de abril de 1949 un importante número de efectivos da Garda Civil toman ao asalto dúas vivendas que servían de puntos de apoio a membros da II Agrupación do Exército guerrilleiro de Galiza na localidade monfortina de Chavaga. A acción represiva do franquismo rematará coa morte dunha muller e cinco homes nunha actuación decisiva para o desmantelamento da oposición armada ao fascismo na Ribeira Sacra.

70 anos do asasinato dos mártires da Vila da Igrexa
Aniversario

70 anos do asasinato dos mártires da Vila da Igrexa

O 16 de abril de 1949 un grupo de militantes do Destacamento Eive Carbón da IV agrupación do Exército Guerrilleiro de Galiza é cercado pola Guarda Civil na Vila da Igrexa, en Cerdido, morrendo no combate Xosé Vilariño Fernández, Xosé Felpeto Gómez e Perfecto Castro MartínezTereso”.

Manuel Formoso Piñeiro, a morte dun heroi

Manuel Formoso Piñeiro, a morte dun heroi

Un militante nacionalista máis a facer un memorando de dignidade. Outra paxina imperdíbel agochada polo silencio imposto aos derrotados e que debe ser escrita en letras de ouro para que a vitoria sexa algún día posíbel. A historia, ao fin, daquelas loitadores anónimas do partido de Castelao e de Bóveda que sementaron  Galiza con fanegas de  rebeldía.

Galegos en Xibraltar, por Xoán Costa

Galegos en Xibraltar, por Xoán Costa

No sistema de transporte marítimo da segunda metade do século XIX, quer de mercadorías quer de pasaxeiros, Xibraltar ocupou un posto relevante e as toneladas de carbón necesarias para mover os barcos a vapor que ían cara a Suez e o Índico, ou cara a América, requeriu unha...

“O español é o único Estado do mundo cunha lei de amnistía de carácter preventivo”
José María “Chato” Galante, torturado no franquismo

“O español é o único Estado do mundo cunha lei de amnistía de carácter preventivo”

José María “Chato” Galante, torturado nos últimos anos do franquismo, visitou Galiza na procura de tender pontes co movemento memorialístico galego e lograr que se sume á CeAQUA, a coordinadora estatal de apoio á querela arxentina contra os crimes do franquismo. Na visita estivo acompañado por Miguel Ángel Gómez, “Gus”, que acaba de lograr que a titular do xulgado 49 de Praza de Castilla, de Madrid, incoe dilixencias por “presuntos delitos de lesa humanidade” contra varios policías da ditadura, entre eles Antonio González Pacheco, “Billy el Niño”, que someteu a torturas a ambos. Eis un extracto da entrevista publicada no número 341 de Sermos Galiza.

Os campos de concentración da Pobra do Caramiñal
Campos do terror

Os campos de concentración da Pobra do Caramiñal

A apertura dos campos de concentración da Pobra están directamente ligados á política represiva instaurada polo franquismo e particularmente ao avance do exército franquista ao sur do Ebro e á progresiva caída da fronte catalá, que obrigou á posta en funcionamento de novos centros de reclusión e á activación doutros que xa viñan funcionando desde 1937. Eis un extracto da peza, publicada no número 341 do semanario Sermos Galiza.

Xosé Toubes, o crego paseador que dá nome a unha rúa na Coruña

Xosé Toubes, o crego paseador que dá nome a unha rúa na Coruña

Aínda dá nome a unha rúa na Coruña. Resistente ao tempo, á aplicación da lexislación e á falta de vontade de gobernos dunha e doutra cor que non se atreven co fundador da igrexa de San Pedro de Mezonzo. Mais como denunciaba recentemente o activista, investigador da memoria e vítima do franquismo Manuel Monge non é un caso illado senón unha mostra de todo o que fica para construír unha sociedade merecente da consideración de democrática.

Orosio, o grande historiador do século V
A Galiza ignorada

Orosio, o grande historiador do século V

Fai parte daquela xeración de ouro que alumeou o espertar cultural galego nas centurias do baixo Imperio. A obra teolóxica e histórica de Paulo Orosio ocupa un lugar central en toda a produción cultural do mundo coñecido do século V mantendo a súa influencia até os nosos días. Estamos, ao fin, diante doutro xigante que pariu Galiza e que modelou o pensamento a cultura Europea desde aquelas.

“Non teño nada que conciliar cos Franco”
Carlos Babío, investigador

“Non teño nada que conciliar cos Franco”

O investigador Carlos Babío, coautor do libro Meirás. Un pazo, un caudillo, un espolio, foi denunciado polos netos e netas do ditador Francisco Franco por inxurias e calumnias. Estaba citado para un acto de conciliación na mañá da segunda feira nun xulgado de Madrid. Non acudiu. Explícalle as razóns a Sermos Galiza.

Ortiz Neira, mártir civil da Galiza

Ortiz Neira, mártir civil da Galiza

O 24 de marzo de 1932 falecía en Ourense a consecuencia das feridas producidas uns días antes polas balas da Garda Civil mentres participaba nunha xornada de folga o mozo de dezaoito anos Xenaro Ortíz Neira. Afiliado das Mocidades Galeguistas, membro do grupo Ultreia e persoa influída pola tradición heterodoxa do marxismo, milita na lexión dos esquecidos do noso martirioloxio rebelde.

 O labor de Chato Galante contra a impunidade franquista, en Pontevedra
Sábado 23 de marzo

O labor de Chato Galante contra a impunidade franquista, en Pontevedra

José María Chato Galante, un dos actvistas máis implicados do Estado contra a impunidade, ofrecerá este sábado 23 de marzo en Pontevedra as súas experiencias e traballos. Será nun xantar aberto no Pazo da Cultura, organizado pola Iniciativa Galega pola Memoria.
 

Villalobos, un verdugo en Monforte
REPRESIÓN

Villalobos, un verdugo en Monforte

Foi unha peza chave na represión en Monforte de Lemos. Formado politicamente nas filas daquela dereita católica que señoreaba a política castelá dos anos vinte e trinta non tardou en sumarse ao fascio cando viu en risco os seus privilexios. Defendeunos a morte, e así morte a morte fixo unha exitosa carreira na estrutura do réxime franquista.

As mártires de Paramos

As mártires de Paramos

O 5 de marzo de 1949 eran asasinadas nun enfrontamento coas forzas da orde as guerrilleiras galegas Carme Temprano e Manuela Teiga e os guerrilleiros galegos Xosé María Castelo, Vicente Peña e Manuel Pena. A recuperación o pasado ano dos cadáveres de catro deles, soterrados nunha fosa común a carón da igrexa parroquial de Paramos, no Val do Dubra, sitúa outra vez de actualidade estes feitos. Achegamos nova información para botar luz nun dos fitos da oposición armada ao franquismo na Galiza. Eis un extracto da peza publicada ao respecto no número 338 de Sermos Galiza.

A veciñanza de Narón  lembra a Revolta das Pedradas
101 anos

A veciñanza de Narón lembra a Revolta das Pedradas

A comisión da Revolta Popular realiza este domingo unha ofrenda floral para lembrar os 101 anos da Revolta que custou vidas humanas e levou á demisión de alcaldes e baixada de prezos de produtos básicos en 1918.

Os campos de concentración de Muros

Os campos de concentración de Muros

A posta en funcionamento dos campos de concentración de Muros responden ás necesidades derivadas da política represiva instaurada polo franquismo e da propia lóxica do conflito bélico no norte peninsular. A caída da fronte norte, tras a derrota do exército popular en Asturias e Cantabria, impulsa a apertura dunha rede de centros de reclusión ao longo de toda a xeografía galega. Eis un extracto da peza publicada ao respecto no número 337 de Sermos Galiza.

Paseo pola Coruña das mulleres
Memoria feminina da cidade

Paseo pola Coruña das mulleres

Mulleres sen cancelas é o nome co que a asociación cultural Alexandre Bóveda bautizou o seu roteiro pola memoria feminina da Coruña. Será o vindeiro sábado, 9 de marzo, entre as doce e as dúas do mediodía, entre o Obelisco e a praza da María Pita.
 

Bicicletas: saia ou pantalón? [por Xoán Costa]

Bicicletas: saia ou pantalón? [por Xoán Costa]

Cara a 1895 a abundancia de velocípedos e o seu uso por parte das mulleres puxo no día a día perguntas como as que fai El Anunciador: a muller debe usar saia ou pantalón para andar en bicicleta?

 

En Ferrol un bando da Alcaldía tivo que...