Rañolas en Lavacolla (28/06/1984)

Xesús Manuel Piñeiro - Xornalista


Arconada

En 1984 eu tiña 11 anos e quería ser Arconada. Quizais soe mal pero a lembranza que teño é que, naquel Rianxo de 1984, os ‘provisos’ (denominación autóctona para os fedellos locais, os pícaros, os cativos) tiñamos máis devoción polo porteiro da Real Sociedad que por Castelao. 

Arconada

En 1984 eu tiña 11 anos e quería ser Arconada. Quizais soe mal pero a lembranza que teño é que, naquel Rianxo de 1984, os ‘provisos’ (denominación autóctona para os fedellos locais, os pícaros, os cativos) tiñamos máis devoción polo porteiro da Real Sociedad que por Castelao. 

"Era 1984 e alguén (que non era de Rianxo, claro) decidiu que sería bo traer a Castelao de volta. Non lembro que iso a nós, os que andabamos daquela en 5º ou 6º de EXB, nos preocupase moito. O de aprender a parar como Arconada exixía tempo e sacrificio".

Era 1984 e Rianxo era unha pequena vila mariñeira onde as bateas non trouxeran aínda o ‘boom’ económico. Así que había que partir o lombo ben na baixura (xeito, chinchorro,bou de vara...) ben a botar mareas de 4 ou 6 meses á pesca en Angola da man dos ‘Gabrielitos’. Tamén os había que andaban na mercante en grandes buques con bandeira de Suecia e Dinamarca cuxas fotos enmarcadas presidían salóns de casas. Ou os que tolearon nas ‘plataformas’ do Mar do Norte. Estes eran recoñecíbeis porque gastaban todo o primeiro soldo nun R5 turbo. 

Era 1984 e alguén (que non era de Rianxo, claro) decidiu que sería bo traer a Castelao de volta. Non lembro que iso a nós, os que andabamos daquela en 5º ou 6º de EXB, nos preocupase moito. O de aprender a parar como Arconada exixía tempo e sacrificio. Non podiamos desperdicialo noutras cousas. 

A pintada

Si que lembro a pintada. A pintada e as voltas que lle dabamos sobre o significado. Apareceu nunha das paredes da Casa do Coxo, na entrada ao Campo. Era un chapeu cunhas gafas debaixo e poñía: “Se o sei non veño”. A frase soábanos a un programa de TVE (Si lo sé no vengo), polo que andabamos un pouco perdidos sobre a mensaxe que nos querían transmitir os autores da pintada. Tento lembrar que supuña para nós, con aqueles 10-11 anos, Castelao. Un veciño ilustre que escribiía en galego? O do busto no Paseo da Ribeira? O que vivíu nesa casa da Rúa de Abaixo que tiña unha placa conmemorativa na fachada e a tenda de lavadoras de ‘O Ghato’ no baixo? Un patriota non podía ser, claro, índa que o puxeran aqueles cartelazos do Bloque pegados por toda a vila.  Un patriota, non. Iso érao Arconada, que para algo xogaba na selección española.

"Aterrou o avión e 6 mariñeiros de Rianxo foron os que colleron o cadaleito da súa bodega para levalo até o coche fúnebre que agardaba a varios metros, a pé de pista".

Por unha vez, non fomos a Galerías El Pilar

O Concello organizou para o día en que Castelao chegaba unha expedición a Santiago para recibir en Lavacolla ao noso veciño. En 1984 ir a Compostela era unha excursión en toda regra. Alí só se ía ao Hospital ou ás Galerías El Pilar. 

Mais ese día, 28 de xuño, fomos a Lavacolla. Media vila ateigada como sardiñas en conserva nos autobuses fletados polo Concello. Os nenos vestidos coa roupa de domingo. As nenas, como miña irmá (6 anos), de galegas. E alí estabamos todos, xa dentro do aeroporto, esperando a chegada do avión. Meu pai conta que ao andar cunha cámara ao pescozo a Garda Civil pensou que era xornalista gráfico e facilitáronlle o paso até case tocar o avión: “Pase, pase, entendemos que usted tiene que hacer su trabajo”. Onde irán esas fotos? Niso andamos toda a familia.

Os Ghaláns

Aterrou o avión e 6 mariñeiros de Rianxo foron os que colleron o cadaleito da súa bodega para levalo até o coche fúnebre que agardaba a varios metros, a pé de pista. Lembro a 2 deses mariñeiros, Rogelio e O Chato, tíos dun dos meus mellores amigos. Eran d`Os Ghaláns. Altos, fortes, O Chato medio loiro e con bigote que o asemellaba a un vikingo. Do melloriño que pasou pola mítica traiñeira do liceo de Rianxo. O de levar a ombros o corpo de Castelao debía de figurar nun escudo de armas específico outorgado a cada unha das familias deses 6 mariñeiros. Os Ghaláns pasaron a ser míticos para nós. Máis aínda cando o seu sobriño nos contou como nunha revolta mariñeira que houbera na Arousa un deles metéralle unha hostia a un anti-disturbio, con casco e todo. “Jodeu a man, pero tumbouno”. Nin Arconada.

O noso pequeno orgullo

Unha vez que o cadaleito de Castelao estivo no coche fúnebre volvemos aos autobuses. Para marchar a Rianxo, non para ir a ningún outro acto. O Concello decidiu que Castelao tiña que ser recibido polos seus veciños ao chegar a Galiza, mais que non merecía que os seus veciños tomasen parte nun ‘paripé’ como o que as autoridades montaran co gallo da traída dos restos. Eu daquela, con 11 anos, pensaba que o lío era porque se ía enterrar en Santiago e non na nosa vila. Escapábasenos o contexto histórico, e as circunstancias políticas, nin cheiralas.

"Achegáronse a unha parede e puxeron en letras grandes “Castelao é noso. Cabróns”. Todos, pero tododiós, arrancamos a aplaudir até rebentar as máns". 

Unha vez todos no autobús, puxemos rumbo a ‘España’ (na terminoloxía do mar, volver a casa. Si, a min a frase tampouco me chista nada agora). Os autobuses, ateigados e en silencio. En silencio, algo extraordinario. Xuntas a dous pescos e sáenche tres opinións distintas e catro discusións. Non sei se me explico. Somos da costa, da Ría de Arousa, do ‘Barbansa’, os de ‘todo o día no mar, toda a noite na taberna’. Falamos a berros. Non sabemos facelo doutro xeito. Mais naquel viaxe de volta, silencio. Ardía Compostela en enfrontamentos (daquela dicíase ‘saltos’): berros, consignas, carreiras, porrazos, barricadas... E os de Rianxo no autobús, caladiños.

Foi pasando a ponte da Rocha. Alguén conminou o condutor. “Para aí, hostia, para aí!”. Parou. Recordo que baixaron dous mozos. Estaría até por aventurar os nomes contra a miña mala memoria. Baixaron e foi todos amontonarnos contra o lado de estribor do autobús para mirar. Achegáronse a unha parede e puxeron en letras grandes “Castelao é noso. Cabróns”. Todos, pero tododiós, arrancamos a aplaudir até rebentar as máns. 

Xa lle gustaría a Arconada ser de Rianxo. 



x