lingua
A escape [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

A escape [por Henrique Harguindey]

Falamos xa hai tempo de locucións que caracterizan unha acción ou progresión lenta, como a modo e outras semellantes. Corresponde tamén, pois, falar de mecanismos gramaticais e locucións que marcan a présa, a rapidez ou a inmediatez temporal. Xa citamos os...

As Academias Galega e Brasileira asinan “estreitar lazos entre linguas irmás”

As Academias Galega e Brasileira asinan “estreitar lazos entre linguas irmás”

“Na Real Academia Galega hai conciencia de que a lingua galega forma parte dunha familia onde están os irmáns de Portugal, Brasil, Angola, Cabo Verde, Mozambique. O galego forma parte dese proxecto internacional”. Con esta clareza saudou Víctor Freixanes, presidente da RAG, o acordo asinado co seu homólogo brasileiro, Marco Lucchesi.
 

Ela e el [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Ela e el [por Henrique Harguindey]

Existe na nosa lingua un feixe de locucións formadas co pronome persoal suxeito de terceira persoa el/ela, eles/elas nas que destaca a maior presenza do feminino e case sempre cunha caracterización predominantemente negativa. Pegada do sexismo na fala?

Pano [por Henrique Harguindey]
COMO DICILO?

Pano [por Henrique Harguindey]

Na fraseoloxía das diferentes linguas  son abondosas as paremias, os ditos, que sinalan  como os descendentes, fillos e fillas, asemellan —quer no físico quer no comportamento— aos seus proxenitores e proxenitoras, pais e nais. En galego temos numerosos...

Máis de cen agasallos en galego
Catálogo da Mesa

Máis de cen agasallos en galego

Desde camisolas a cadernos pasando por xornais, alimentos, xogos e decoración. A Mesa pola Normalización Lingüística edita un catálogo en que recolle máis de cen propostas de compras e agasallos en galego.

"Para nós é moi importante non ter que cinguirnos a un estilo determinado á hora de facer música"
Entrevista con Xiana Lastra, cantante de A Banda da Loba

"Para nós é moi importante non ter que cinguirnos a un estilo determinado á hora de facer música"

A finais do século XIX, unha bandoleira de nome Pepa a Loba, roubaba a caciques e cregos ata se converter nunha figura lendaria. Dela toman o nome Andrea Porto (guitarra e baixo), Inés Mirás (guitarra e teclado), Marcela Porto (batería e percusións), Estela Rodríguez (violín) e Xiana Lastra (voz). Cinco mulleres que decidiron unir as súas traxectorias individuais para dar vida a este grupo de estilo ecléctico e heteroxéneo. 

 

 

Fío [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Fío [por Henrique Harguindey]

O fío, nunha definición primaria, podemos dicir que é a fibra de materia téxtil que serve para coser ou para tecer, para confeccionar un tecido, unha tea, un pano. E ao coser unimos dous puntos, prendémolos e apertámolos co fío nunha puntada. Dar unha puntada sen fío...

A virada [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

A virada [por Henrique Harguindey]

Falabamos no artigo anterior da diferenza entre o galego mariñeiro, o da nosa beiramar, e o do interior. Tampouco o galego mareiro constitúe un falar homoxéneo e hai variantes entre unhas áreas e subáreas e outras. No libro do filólogo Francisco...

Mar [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Mar [por Henrique Harguindey]

Galiza é un país marítimo. Mil cincocentos quilómetros de costa conforman un amplo arco atlántico na punta suroccidental de Europa.  E na banda da beiramar vive a maior parte da poboación galega. Naturalmente, a poboación do interior non vive a carón do mar, mais...

Prebe [por Henrique Harguindey]
COMO DICILO?

Prebe [por Henrique Harguindey]

O vello truco. Está un tranquilamente na casa cando chama o teléfono: “Somos da empresa X e chamámolo para comunicarlle que nun sorteo celebrado hoxe correspondeulle o premio de X (unha manta/un robot de cociña/unha colección de libros/ etc. ) polo que queremos...

Un Diario en Galego? Si, Grazas
Sobre Medios e Identidade

Un Diario en Galego? Si, Grazas

A lingua que nos representa é tamén a que nos expresa; é a lingua que unha sociedade teceu ao longo do tempo á par que se constituía como tal ao se facer consciente do territorio, do aproveitamento de recursos, de acordar certos valores, iso que dicía Saint Just, de sentirmos o mesmo sobre o ben e o mal. Xa que logo, a lingua galega non pode ficar á marxe dunha práctica que iguala, a da información; da liberdade para expresar opinión; do dereito a comunicar.

 A Mesa denuncia que Estado e Xunta incumpren a Carta das linguas minoritarias
Asemblea da Rede Europea para a Igualdade das Linguas en Dublín

A Mesa denuncia que Estado e Xunta incumpren a Carta das linguas minoritarias

A Mesa pola Normalización Lingüística denuncia vulneración dos dereitos lingüísticos dos e das galegafalantes. Fíxoo este sábado en Dublín, na asemblea da Rede Europea para a Igualdade das Linguas, onde entregou ao xefe do Secretariado da Carta Europea das Linguas Minoritarias e Rexionais do Consello de Europa, Sixto Molina, un informe sobre a situación do galego.
 

O alén [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

O alén [por Henrique Harguindey]

O alén: o outro mundo no que os vivos queremos crer para nos acollermos ante a idea de desaparecer para sempre. Un mundo que ás veces o tabú da morte nos fai evitar de mentar. Dicimos sinxelamente alá. Non é preciso concretar, pois tanto quen fala como quen escoita...

Diante [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Diante [por Henrique Harguindey]

É doado decatarse de que a orixe do adverbio de lugar diante está en de ante. Mais ese de que tiñamos antes témolo xa esquecido, polo que non dubidamos en volver poñelo, desta vez despois: diante de. O mesmo acontece co seu adverbio...

Doutra maneira [por Henrique Harguindey]

Doutra maneira [por Henrique Harguindey]

Falabamos esoutro día, no artigo Sen folgos, do mecanismo de infiltración dun idioma dominante sobre dun idioma dominado, e de como a invasión de características lingüisticas alleas en substitución das propias coñece a fase de creación dun crioulo e leva á...

Sopa no mel
Como dicilo?

Sopa no mel

Caír como sopa no mel,  dicimos en galegoportugués. Imos explicar o significado da  locución, mais antes é precisa unha notiña sobre a evolución da palabra sopa. Velaí :

 

A palabra suppa, de orixe xermánica,...

Sen folgos, por Henrique Harguindey
Como dicilo?

Sen folgos, por Henrique Harguindey

Falamos  xa un día (no artigo De cortar o alento) da locución de quedar/ficar sen alento, de quedar/ficar sen fala (e, naturalmente, de  quedar/ficar sen respiración) como alternativa  en galego á española de cortar la...

“Tivemos que facer presión para que a docencia fose sempre en galego”
40 anos da primeira promoción de Filoloxía Galego-Portuguesa

“Tivemos que facer presión para que a docencia fose sempre en galego”

Fanse corenta anos da primeira promoción de Filoloxía Galego-Portuguesa. Vinte e cinco persoas que a finais dos 70 apostaron contra vento e maré nunha carreira recén nada, conscientes de que,como eles propios nos explica, “o futuro era unha incógnita” e motivados en boa medida polo “compromiso con Galiza”.

Correr ou parar [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Correr ou parar [por Henrique Harguindey]

Cando queremos deixar constancia de que algo non nos interesa nadiña e que non imos mover unha palla para preocuparnos diso, podemos empregar o dito ben expresivo Tras do que non corro, non canso, é dicir: "Non penso perder un minuto nin fatigarme o máis mínimo nese...

Diálogos [por Henrique Harguindey*
Como dicilo?

Diálogos [por Henrique Harguindey*

No eido da Fraseoloxía (parte da Lingüística que estuda as frases feitas e locucións) os grupos de palabras adquiren, por riba da súa función habitual, a comunicativa, unha función expresiva, que é a que prima entón. As locucións, as frases feitas, non transmiten xa o seu...

Contas [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Contas [por Henrique Harguindey]

Ás veces, non é que as cousas non nos saian ben senón que nos saen moi mal. E, daquela, xa non nos conformamos con frases da expresión lingüistica normal e cotiá (Saíume mal isto ou aquilo, Saíume mal a xogada ou o choio, ou o asunto, Saíronme...

De min a ti [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

De min a ti [por Henrique Harguindey]

Nos pronomes persoais de primeira e segunda persoa temos en galego dúas series de formas diferentes que aparecen na frase da cabeceira de hoxe: eu/min e mais tu (ou ti)/ Imos comentar esas formas antes de entrarmos no contido da locución.

Con r [por Henrique Harguindey]
COMO DICILO?

Con r [por Henrique Harguindey]

Dende hai séculos, tras aquel tempo dos irmandiños, moitos galegos e galegas perderon a fe nas súas propias forzas, na súa capacidade para mudaren a súa condición e o seu futuro e interiorizaron o papel de servos e criados que a nación galega segue asumindo e afondando. A...

“Son de Singapur e falo galego”
"Galego sen fronteiras"

“Son de Singapur e falo galego”

Quosh naceu en Singapur e estuda en Oxford. Domina moitas linguas, entre elas o galego. Estuda lírica medieval galega e interésanlle os idiomas minorizados. É un dos alumnos dos cursos de lingua e cultura galegas “Galego sen fronteiras”.

Bicos [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Bicos [por Henrique Harguindey]

Unha das palabras máis populares do noso idioma -tanto entre propios como entre foráneos- é bico. A palabra esperta entre nós un inmediato sentimento de agarimo e de dozura. E, naturalmente a súa pegada na nosa lingua foi grande, tamén no eido da fraseoloxía.

O Dicionario da Academia incorpora léxico da Rede

O Dicionario da Academia incorpora léxico da Rede

O Seminario de Lexicografía da rúa Tabernas -a rúa coruñesa onde se atopa a Real Academia Galega- deu entrada no Dicionario da institución a numerosas palabras novas. Moitas delas están relacionadas coa Rede: ciberataque, ciberseguridade, blogosfera, ciberacoso ou xestor/a de comunidade, por exemplo.
 

De ollo
Como dicilo?

De ollo

A palabra ollo, inicialmente ‘órgano do sentido da vista’, pode adquirir diferentes significados (o ollo dunha pataca, os ollos do queixo, o ollo dunha agulla, etc) e formar parte de numerosas expresións (a ollo, botar un ollo, ter de ollo, entrar algo ou...

Farruco [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Farruco [por Henrique Harguindey]

Choncha, Suso, Lela ou Canducho son formas familiares de nomes de persoas en galego para Concepción, Xesús, Manuela e Cándido. Son o que se coñece co termo técnico de hipocorísticos. A esta categoría pertence tamén Farruco, un dos hipocorísticos de Francisco,...

Mico [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Mico [por Henrique Harguindey]

É frecuente, en distintas linguas, a partir de voces como mi, miá, miañ, miñá, mix, mic, etc.  construír palabras relacionadas co gato e as súas accións, palabras onomatopeicas que evocan os sons emitidos por este animaliño. Por exemplo, en galego, miar, miañar, miadela, miadura e a propia denominación familiar que usamos para o gatiño : mico, mica  (ou micho, micha).

“Hai que reforzar o uso real e práctico da lingua”
Marcos Maceira, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística

“Hai que reforzar o uso real e práctico da lingua”

O Día das Letras Galegas volve pór sobre a mesa vellos e novos problemas que conviven arredor do noso idioma. Pero hai quen traballa día a día para poder arranxalos. Marcos Maceira, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística desde 2014 e portavoz da plataforma cidadá Queremos Galego, é un convencido da importancia da mobilización social a prol dos dereitos da lingua, da que di, “é cada vez máis activa”. Eis un extracto da entrevista publicada no Sermos Galiza 296.

Canteira [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Canteira [por Henrique Harguindey]

Non me estou a referir á expresión de uso maiormente futbolístico ou deportivo en xeral –mais tamén trasladábel a outros eidos- senón a unha locución que creo de orixe recente e ámbito galego: facer canteira ‘provocar rotura e destrozo´.

"Eu restituín os meus apelidos"

"Eu restituín os meus apelidos"

Manuel, Ana, Horacio, Andrea, Suso, Xosé Antón, Saleta, Xosé Lois e Rocío son unha pequena mostra dos milleiros de persoas que decidiron restituír os seus apelidos (algúns tamén o nome) á súa forma orixinal. Uns fixérono antes de 1999, coas dificultades que implicaba a galeguización, e outras máis recentemente.

“A mobilización social é a mellor maneira de evidenciar ataques ao galego”
Marcos Maceira, presidente da Mesa

“A mobilización social é a mellor maneira de evidenciar ataques ao galego”

A Mesa pola Normalización Lingüística realizou a súa asemblea xeral o sábado, 14 de abril, no Museo do Pobo Galego. Unha xuntanza na que se ratificaron as principais liñas de acción que acometerá a asociación de aquí a decembro. Cóntanolo Marcos Maceira, presidente da entidade.

Voces e noces [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Voces e noces [por Henrique Harguindey]

Son máis as voces que as noces dicimos en galego e en portugués. Explica moi ben a locución António Nogueira Santos: "Diz-se quando a fama excede a realidade, quando as pretensões vão muito além das possibilidades", e dá como equivalente ser mais...