lingua
Diálogos [por Henrique Harguindey*
Como dicilo?

Diálogos [por Henrique Harguindey*

No eido da Fraseoloxía (parte da Lingüística que estuda as frases feitas e locucións) os grupos de palabras adquiren, por riba da súa función habitual, a comunicativa, unha función expresiva, que é a que prima entón. As locucións, as frases feitas, non transmiten xa o seu...

Contas [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Contas [por Henrique Harguindey]

Ás veces, non é que as cousas non nos saian ben senón que nos saen moi mal. E, daquela, xa non nos conformamos con frases da expresión lingüistica normal e cotiá (Saíume mal isto ou aquilo, Saíume mal a xogada ou o choio, ou o asunto, Saíronme...

De min a ti [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

De min a ti [por Henrique Harguindey]

Nos pronomes persoais de primeira e segunda persoa temos en galego dúas series de formas diferentes que aparecen na frase da cabeceira de hoxe: eu/min e mais tu (ou ti)/ Imos comentar esas formas antes de entrarmos no contido da locución.

Con r [por Henrique Harguindey]
COMO DICILO?

Con r [por Henrique Harguindey]

Dende hai séculos, tras aquel tempo dos irmandiños, moitos galegos e galegas perderon a fe nas súas propias forzas, na súa capacidade para mudaren a súa condición e o seu futuro e interiorizaron o papel de servos e criados que a nación galega segue asumindo e afondando. A...

“Son de Singapur e falo galego”
"Galego sen fronteiras"

“Son de Singapur e falo galego”

Quosh naceu en Singapur e estuda en Oxford. Domina moitas linguas, entre elas o galego. Estuda lírica medieval galega e interésanlle os idiomas minorizados. É un dos alumnos dos cursos de lingua e cultura galegas “Galego sen fronteiras”.

Bicos [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Bicos [por Henrique Harguindey]

Unha das palabras máis populares do noso idioma -tanto entre propios como entre foráneos- é bico. A palabra esperta entre nós un inmediato sentimento de agarimo e de dozura. E, naturalmente a súa pegada na nosa lingua foi grande, tamén no eido da fraseoloxía.

O Dicionario da Academia incorpora léxico da Rede

O Dicionario da Academia incorpora léxico da Rede

O Seminario de Lexicografía da rúa Tabernas -a rúa coruñesa onde se atopa a Real Academia Galega- deu entrada no Dicionario da institución a numerosas palabras novas. Moitas delas están relacionadas coa Rede: ciberataque, ciberseguridade, blogosfera, ciberacoso ou xestor/a de comunidade, por exemplo.
 

De ollo
Como dicilo?

De ollo

A palabra ollo, inicialmente ‘órgano do sentido da vista’, pode adquirir diferentes significados (o ollo dunha pataca, os ollos do queixo, o ollo dunha agulla, etc) e formar parte de numerosas expresións (a ollo, botar un ollo, ter de ollo, entrar algo ou...

Farruco [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Farruco [por Henrique Harguindey]

Choncha, Suso, Lela ou Canducho son formas familiares de nomes de persoas en galego para Concepción, Xesús, Manuela e Cándido. Son o que se coñece co termo técnico de hipocorísticos. A esta categoría pertence tamén Farruco, un dos hipocorísticos de Francisco,...

Mico [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Mico [por Henrique Harguindey]

É frecuente, en distintas linguas, a partir de voces como mi, miá, miañ, miñá, mix, mic, etc.  construír palabras relacionadas co gato e as súas accións, palabras onomatopeicas que evocan os sons emitidos por este animaliño. Por exemplo, en galego, miar, miañar, miadela, miadura e a propia denominación familiar que usamos para o gatiño : mico, mica  (ou micho, micha).

“Hai que reforzar o uso real e práctico da lingua”
Marcos Maceira, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística

“Hai que reforzar o uso real e práctico da lingua”

O Día das Letras Galegas volve pór sobre a mesa vellos e novos problemas que conviven arredor do noso idioma. Pero hai quen traballa día a día para poder arranxalos. Marcos Maceira, presidente da Mesa pola Normalización Lingüística desde 2014 e portavoz da plataforma cidadá Queremos Galego, é un convencido da importancia da mobilización social a prol dos dereitos da lingua, da que di, “é cada vez máis activa”. Eis un extracto da entrevista publicada no Sermos Galiza 296.

Canteira [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Canteira [por Henrique Harguindey]

Non me estou a referir á expresión de uso maiormente futbolístico ou deportivo en xeral –mais tamén trasladábel a outros eidos- senón a unha locución que creo de orixe recente e ámbito galego: facer canteira ‘provocar rotura e destrozo´.

"Eu restituín os meus apelidos"

"Eu restituín os meus apelidos"

Manuel, Ana, Horacio, Andrea, Suso, Xosé Antón, Saleta, Xosé Lois e Rocío son unha pequena mostra dos milleiros de persoas que decidiron restituír os seus apelidos (algúns tamén o nome) á súa forma orixinal. Uns fixérono antes de 1999, coas dificultades que implicaba a galeguización, e outras máis recentemente.

“A mobilización social é a mellor maneira de evidenciar ataques ao galego”
Marcos Maceira, presidente da Mesa

“A mobilización social é a mellor maneira de evidenciar ataques ao galego”

A Mesa pola Normalización Lingüística realizou a súa asemblea xeral o sábado, 14 de abril, no Museo do Pobo Galego. Unha xuntanza na que se ratificaron as principais liñas de acción que acometerá a asociación de aquí a decembro. Cóntanolo Marcos Maceira, presidente da entidade.

Voces e noces [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Voces e noces [por Henrique Harguindey]

Son máis as voces que as noces dicimos en galego e en portugués. Explica moi ben a locución António Nogueira Santos: "Diz-se quando a fama excede a realidade, quando as pretensões vão muito além das possibilidades", e dá como equivalente ser mais...

Ou sol ou chuvia [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Ou sol ou chuvia [por Henrique Harguindey]

Non poden producirse, ao mesmo tempo e no mesmo lugar, dúas accións contrarias. É o que exemplifica ben esta cantiga galega:

 

        A un tempo non pode ser
        o ter e máis o...

Mallar [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Mallar [por Henrique Harguindey]

Mallar é, primitivamente, bater cun instrumento agrícola chamado mallo para separar o gran da palla nos cereais despois da colleita. Ese labor, en tempos efectuado manualmente na eira e hoxe por aparatos mecánicos, é a malla.

 

A Mesa creará un foro de empresas para impulsar o galego
Dentro do proxecto Abertos ao galego

A Mesa creará un foro de empresas para impulsar o galego

Marcos Maceira, presidente da Mesa, e Celia Armas, responsábel do proxecto Abertos ao galego, veñen de manter unha reunión con algunhas das entidades que integran da iniciativa para afondar no compromiso de normalizar a lingua.

Asinar un contrato en galego cun banco aínda é case unha utopía

Asinar un contrato en galego cun banco aínda é case unha utopía

“Durante la duración del contrato nos comunicaremos con usted en castellano”. Así reza o “régimen lingüístico” dunha cláusula dun contrato tipo de Abanca, denunciado pola Mesa e polo que pide explicacións a Xunta. En declaracións a Sermos, a filial de Banesco defende o “seu compromiso coa normalización” pero admite que, por exemplo, non é posíbel abrir unha conta corrente en galego. Analizamos se a aposta no idioma propio neste e outros bancos vai máis alá da publicidade, ou é pura mercadotecnia. Eis un extracto da reportaxe publicada no Sermos Galiza 263.

Fernán Vello denuncia que Inditex ignora o galego nas súas tendas

Fernán Vello denuncia que Inditex ignora o galego nas súas tendas

O portavoz de En Marea no Congreso denunciou nas redes sociais a discriminación do galego nos estabelecementos comerciais de Inditex. Miguel Anxo Fernán Vello lamentou en twitter que o emporio de Amancio Ortega use o catalán e o eusquera nas tendas de Catalunya e Euskadi e non o galego nas de Galiza.
 

Castelos no ar [por Henrique Harguindey]
Como dicilo?

Castelos no ar [por Henrique Harguindey]

Din os portugueses Fazer castelos no ar, para, sen base ningunha, sen alicerces, levantar algo que axiña se pode derrubar doadamente como cartas en pé. É como construír na area. Máis que fabricar algo consistente pois é tecer...

Se non te abrigas, logo non digas...[por Isidro Novo]
PALABRAS CON MEMORIA

Se non te abrigas, logo non digas...[por Isidro Novo]

Cachorreira.- Dise que ten cachorreira a persoa que ten catarro e non lle para de pingar o nariz. Mormeira.

Lugar de escoita.- Cuntis (Pontevedra)

Fonte.- Andrés Lombardía C.

Outros apuntamentos.- Sinala a fonte a posibilidade de...

“Moitos avós e moitas avoas son 'reintegratas' e non o saben”
Xosé Manuel Sánchez Rei

“Moitos avós e moitas avoas son 'reintegratas' e non o saben”

Cantar na Coruña. Cancioneiro coruñés dos séculos XVIII e XIX (Laiovento) é a obra que vén de publicar Xosé Manuel Sánchez Rei (A Coruña, 1973). Profesor titular na Universidade da Coruña na Área de Filoloxía Galega e Portuguesa, o seu campo de estudo é, fundamentalmente, a gramática da lingua galega actual e a linguaxe literaria contemporánea. Entrevistámolo no número 278 de Sermos Galiza. Eis un extracto.

Do poleiro, por Henrique Harguindey
Como dicilo?

Do poleiro, por Henrique Harguindey

Pitas e galos, polos e pitos.

 

A galiña (ou pita), tras ser fertilizada polo galo, pón ovos durante algúns días e despois chócaos, incúbaos, nacendo delas os pitos, as crías.  Estas, ao medraren...

El Corte Inglés despreza un cliente por lle falar galego
A Mesa denuncia a “cativa lexislación” que ampara o uso da lingua

El Corte Inglés despreza un cliente por lle falar galego

Nin sequera no ámbito do consumo, e da beira do cliente, están garantidos os dereitos dos e das galegofalantes. Comprobouno en carne propia un cliente dos grandes almacéns El Corte Inglés cando o pasado 27 de decembro chamou á grande superficie de Santiago de Compostela para preguntar polo seu horario comercial. “Hábleme español!” foi a resposta do servizo de atención ao público do centro.
 

"O galego marca calidade, orixe, autenticidade e confianza"
Valentín García, secretario xeral de Política Lingüística

"O galego marca calidade, orixe, autenticidade e confianza"

Valentín García Gómez é o secretario xeral de Política Lingüística, área da Xunta de Galicia que impulsou, en colaboración co Parlamento e co Foro Enrique Peinador, os XXIV Premios de Publicidade en Galego, uns galardóns que se sustentan no Plan de dinamización da lingua galega no tecido económico e que foron entregados o pasado mes de novembro. Conversamos con el ao respeito.

Política Lingüística súmase á campaña cidadá polo galego en Ikea

Política Lingüística súmase á campaña cidadá polo galego en Ikea

A Secretaría Xeral de Política Lingüística vén de anunciar o seu apoio á campaña cidadá que reclama á multinacional sueca Ikea o emprego do galego nos seus centros comerciais. Ademais, afirman desde o organismo da Xunta, poñen á disposición da mesma “medios técnicos de asesoramento”.
 

Non che é por aí [por Henrique Harguindey]
COMO DICILO?

Non che é por aí [por Henrique Harguindey]

Ás veces, cando alguén está a nos contar algo que nos parece deliberadamente enganoso, facémoslle un sinal inequívoco de suave desacordo, de advertencia amistosa. O máis frecuente é que levemos o dedo índice dunha man...

Cando a vida ama é amábel, por Isidro Novo
Palabras con memoria

Cando a vida ama é amábel, por Isidro Novo

aconloar.- Afagar.

Exemplo: “O tratante era experto en aconloar a xente denantes de pechar o trato”.

Lugar de escoita.- Escudeiros – Ramirás (Ourense)

Fonte.- Xoán Carlos Domínguez Alberte.

...
Vacas, por Henrique Harguindey
Como dicilo?

Vacas, por Henrique Harguindey

«Un millón de vacas » caracterizaba Manuel Rivas o noso país con fulgurante fórmula no ano 1990. Hoxe, case trinta anos despois : cantas?

 

Con todo, o gando vacún segue aínda impregnando a...

Máis concellos polo Apego

Máis concellos polo Apego

Xa son 30 os municipios participantes neste proxecto de socialización da infancia en galego. Máis de 2.500 familias formalmente adheridas, máis de 400 actividades desenvolvidas ou case 250.000 visualizacións de vídeos son algunhas das cifras do programa.